Yazar: Mustafa ÖZBAŞ
Yıl: 2025 Cilt: 9 Sayı: 1 Sayfa: 249-265
Özet: Bu çalışmanın amacı 17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış olan klasik Türk edebiyatının önemli şairlerinden Nedîm’in divanında “nergis” mazmununun kullanımını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseninde yapılandırılan bu çalışma, doküman incelemesi yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmada Nedîm Divanı taranarak “nergis” mazmununun geçtiği on beş beyit tespit edilmiş, bu beyitler şiir türlerine göre sınıflandırılmış ve edebî sanatlar açısından ayrıntılı olarak şerh edilmiştir. Mazmun, yalnızca estetik bir öğe olarak değil, aynı zamanda dönemin zihniyetini ve şairin poetikasını yansıtan çok katmanlı bir sembol olarak öne çıkar. Bu yönüyle çalışma; Nedîm’in “nergis” mazmun anlayışını örnekleyen; söz konusu mazmunun, anlam katmanlarını, kullanım bağlamlarını ve edebî işlevini klasik şiir poetikası ekseninde ortaya koyan ilk özel araştırmalardan biri olması açısından önemlidir. Bu çalışmanın Nedim’in yaygın olarak kullandığı mazmunların incelenmesini teşvik edeceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Nedim, Nergis, Divan Edebiyatı, Divan Şiiri, Mazmun.
Kaynakça
- Açıl, B. (2015). Klasik Türk şiirinde estetik bir unsur olarak çiçekler. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (5), 1–28.
- Alp, Ş., Zeybekoğlu, E., Salman, A., & Özzambak, E. (2017). Ülkemizin doğal ve doğallaşmış nergis türleri ve karşılaştığı sorunlar. Selçuk Tarım Bilimleri Dergisi, 3(2), 304–308.
- Altınkaynak, E. (2011). Malya’da Âşık İrfani’den derlenen Nergis Hikâyesi. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6(3), 175–195
- Ayvazoğlu, B. (1992). Güller kitabı. Kapı Yayınları.
- Baytop, T. (1994). Türkçe bitki adları sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Can, Ş. (1994). Klasik Yunan mitolojisi. İnkılap Kitabevi.
- Chittick, W. C. (1989). The Sufi path of knowledge: Ibn al-ʿArabī’s metaphysics of imagination. State University of New York Press.
- Erdoğan, M. (2013). Güzellik unsurlarıyla divan şiirinde sevgili. In Divan Edebiyatında Sevgili (ss. 37–65). Kitabevi Yayıncılık.
- Freud, S. (2001). On narcissism: An introduction (J. Strachey, Trans.). In The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 67–102). Hogarth Press. (Original work published 1914)
- Gök, S. (2019). Nedîm Divanı’nda göz’ün tahlili. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(18).
- Heinrich, M., & Teoh, H. L. (2004). Galanthamine from snowdrop—the development of a modern drug against Alzheimer’s disease from local Caucasian knowledge. Journal of Ethnopharmacology, 92(2–3), 147–162. https:// doi.org/10.1016/j.jep.2004.02.012
- Hoca, N. (1960). Nedîm’in bizzat yazdığı iddia edilen bir Dîvânı hakkında. Tarih Dergisi, 11(15), 143–148.
- Horata, O. (2003). Lale Devri’nde bir Safevî elçisi: Murtaza Kulu Han (Namî) ve ona yazılan nazireler. Journal of Turkish Studies, 27(II), 253–259.
- Horata, O. (2009). Has bahçede hazan vakti. Akçağ Yayınları.
- İncidağı, A. S. (2015). Mevlâna’nın Mesnevî’sinde yer alan bitki ve meyvelerin tasavvuf dünyasındaki sembolik anlamları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
- İslam Ansiklopedisi. (2012). Nedim. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 32, ss. 511–513). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları
- Macit, M. (2006). Nedim. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 32, ss. 511–513). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Macit, M. (2010). Nedîm: Hayatı, eserleri ve sanatı (4. baskı). Akçağ Yayınları.
- Macit, M. (2017). Nedîm Divanı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
- Mazıoğlu, H. (1992). Nedîm’in divan şiirine getirdiği yenilik. Akçağ Yayınları.
- Onay, A. T. (1993). Eski Türk edebiyatında mazmunlar (C. Kurnaz, Haz.). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Parlatır, İ. (2006). Osmanlı Türkçesi sözlüğü. Yargı Yayınları.
- Sell, C. S. (2014). The chemistry of fragrances: From perfumer to consumer (2nd ed.). Royal Society of Chemistry.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2024, Ocak 16). E-kitap kataloğu. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr
- Yaylalı, Y. (2017). Klasik Türk edebiyatında ve klasik Fars edebiyatında gül ve nergis. Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (17), 211–230.
- Zilfi, M. C. (2008). Dindarlık siyaseti: Osmanlı uleması (Klasik dönem sonrası) (M. F. Özçınar, Çev.). Birleşik Yayıncılık
Share this content: