Yazar: Nermin SARAL & Fatma KOÇ
Yıl: 2025 Cilt: 9 Sayı: 1 Sayfa: 199-216
Özet: El örgüsü çoraplar ve çorap örücülüğü, üretimi günümüzde de devam eden, el ile veya basit araçlar ile üretilen, motiflerinde üreticisinin duygu ve düşüncelerini aktardığı düşünülen bir halk sanattır. Anadolu’nun tüm bölgelerinde halk kültürünün önemli bir parçası olan el örgüsü çoraplar ve çorap örücülüğü; malzemesi, üretim şekli, renkleri, motifleri, kompozisyon özellikleri, kullanım şekli ve kullanıcıları ile birlikte yaşayan kültür hazinesi olarak kabul edilmektedir. Her ne kadar malzemesi, biçimi, kullanım amacı benzer özellikler gösterse de ait olduğu bölgenin ve yörenin kültürel değerleri ile şekillendirilen motif ve kompozisyon özellikleri ve kullanılan renkleri ile el örgüsü çoraplar, önemli ölçüde kültürel ayırıcılık taşımakta ve yöresel imza olarak kullanılabilecek coğrafi işaretler olarak kabul görmektedir. Bu çalışma; Rize ili Hemşin yöresine ait çorapların yöreye ait motiflerinin üreticileri tarafından çorapların üzerine yerleştirilmesiyle oluşturulan kompozisyon özelliklerinin belirlenmesi ve kompozisyonlardaki simetri kullanımının nasıl olduğunun araştırılması amacı ile planlanmış ve yürütülmüştür. Toplanan verileri açıklayabilecek kavramlara ve ilişkilere ulaşma amacını hedefleyen tarama yöntemi ile ele alınıp, değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen tüm veriler, nitel ve nicel veri analizi ile karma yöntem kullanılarak sonuca ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: El Örgüsü Çorap, Rize/ Hemşin, Simetri, Gelenek, Motif, Kompozisyon
Kaynakça
- Akpınarlı, F., (1995). “El Örgüsü Çorapların Teknik Desen Renk ve Kullanım Özellikleri” (Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi), 17.
- Akpınarlı, F. ve Ortaç, H.S., (2008). “Sivas El Örgüsü Çorapların Motif ve Kompozisyon Özellikleri”
- Cumhuriyet Döneminde Sivas Sempozyum Bildirileri Sivas 27-31 Ekim, Sivas: Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
- Akpınarlı, F., (2008). “Akşehir El Örgü Çoraplarında Motif ve Kompozisyon Özelliklerinin İncelenmesi”, I. Uluslararası Selçukludan Günümüze Akşehir Kongresi ve Sanat Etkinlikleri, Konya
- Arslan, P. ve Akpınarlı, F., (2020). “Karadeniz Çalıklı Teknikli Çorapların Tasarım Özellikleri”, İdil Dergisi, 0 (65), s. 166.
- Bush, N., (1994-2011). Folk Sock: The History & Techniques Of Handknitted Footwear, Printed İn China C&C Offset
- Craık, J., (1998). Identity Gender & Culture, Routledge is an imprint of Taylor & Francis
- Diyarbekirli, N., (1969). Türk Sanatlarının Kaynaklarına Doğru, Türk Sanat Tarihi Araştırma ve İncelemeleri II, s. 111-204
- Diyarbekirli, N., (1972). Hun Sanatı. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, Milli Eğitim Bakanlığı Kültür Yayınları.
- Eroğlu, M.A. ve Akpınarlı, F., (2023). “Makedonya Örme Kültüründe Hayvan Figürlü Çoraplar”, VAKANÜVİSUluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi/ International Journal of Historical Researches, Yıl/Vol. 8, Sayı/No. 2, Güz/Fall 2023.
- Grunbaum, B. & Shephard, G.C.,(1987). Tilings and Patterns, New York:W.H.Freeman And Company.
- Gülfidan, K., (2022). İç Mimari Yüzey Tasarımında Simetri Algoritmalarının Kullanımına Yönelik Bir Model Önerisi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İç Mimarlık Anabilim Dalı Yayınlanmamış Doktora Tezi.
- Horne, C. E., (2000). Geometric Symmetry in Pattern and Tilings. Woodhead Publishing Ltd and CRC Press LLC.
- Koca, E. ve Kırkıncıoğlu, Z., (2021). “Biçimsel Özellikleri ile Anlamlandırılan Bir Giysi: Yarlık” Millî Folklor, 129, 192-203.
- Koç, F. ve Koca, E., (2016). “Halk Giyim Kuşamının Yok Olmasına İlişkin Nedenler ve Koruma Altına Alınması Gerekliliğinin 5N1K Yöntemi İle Analizi”, TURKISH STUDIES -(Prof. Dr. Hayati Akyol Armağanı), 11/2 , 755-778. DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9274 .
- Koç, F. ve Koca, E., (2019). Gelenekli Halk Giyim Kuşamında Yozlaşmaya Yönelik Bazı Tespitler, 24 Kasım Başöğretmen Uluslararası Eğitim ve Yenilikçi Bilimler Sempozyumu 23-24 Kasım Ankara, 165-175
- Lederman, L. M. ve Hill, C. T. (2004). Symmetry And The Beautiful Universe. Prometheus Books.
- Makovicky, E. (2016). Symmetry Through the Eyes of the Old Masters. De Gruyter.
- Mead, M., (1963). People and Places, New York: A Bantam Book.
- ORVİRK, O.G. ve STINSON, R.T.,(2017). Sanatın Temelleri-Teori ve Uygulama, (çev. Nur Bakır Kuru, Ali Kuru), Karakalem Yayınevi.
- Özbel, K., (1945-1980). El Sanatları I Anadolu Çorapları. Kılavuz Kitaplar: IX, C.H.P. Halkevleri Bürosu.
- Öztürk, Ö., (2005). Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük, Heyamola Yayınları, s. 506. Journal of Fine Arts, S1, n.7.
- Parchegani ,R.,(2015). Soyut Resimde Simetri, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Resim Anasanat Dalı Sanatta Yeterlik Tezi. Ankara
- Simonian, H. (ed), (2007). The Hemshin: History, Society and Identity in The Highland of Northeast Turkey, Routledge.
- Tavman, M., (1994). “The Development Of FlatBed Machine Technology And Knitted Fabric Design”. Yayımlanmamış Doktora Tezi. The University of Manchester/Institute of Scienceand Technology, Department of Textiles, England
- Washburn, D.K., & Crowe, D.W.,(1988). Symmetries of Culture: Theory and Practice of Plane Pattern Analisis, Seatle, WA: University of Washington Press, 20-65.
- Weyl, B. Y. H., (1989). Symmetry. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
Share this content: