S.1.18. Kadın Sanatçılarla Sanatın ve Kadının Değişen / Değişmeyen Yüzü

Yazar: Hatice KETEN

Yıl: 2022 Cilt: 6 Sayı: Özel Sayı 1 Sayfa: 233-244

Gönderim Tarihi: 07.02.2022

Kabul Tarihi: 07.03.2022

Özet: Sanat tarihi içinde kadın sanatçıların az görünür olmasına dair kadın kimliğinin aldığı roller ve toplumsal yapıların belirleyici bir rolü bulunmaktadır. Sanat, insanların en dolaysız anlatım biçimi olduğuna göre kadınların söyleyeceği ve onların penceresinden sanatın aldığı tavır daha da anlamlı gözükmektedir. Sanat gelişimi sürecinde kadın sanatçıların gözüyle kişisel ve toplumsal bir değerlendirme ürünü olan yapıtlarda sanatın kat ettiği süreci anlamlandırma isteği araştırmanın çıkış noktasıdır. Sanatçı, yaşadığı çevrenin etkisinde olan ve bu çevreye öznel bakışıyla yaratıcılığını sergileyen bireydir. Kadın sanatçıların bu çerçevede ne kadar bağımsız ve yaşantılarına ne kadar uzak/yakın olabildiği de eserler üzerinden alınabilmektedir. Sanatın cinsiyet kimlikleri ile olan ilişkisinde kadının rolü tartışılmaz bir ana konu olsa da kadının sanatçı olarak bu süreçte nerede bulunduğu da sanatı anlamak adına gözden kaçırılmaması gereken bir husustur. Araştırma kapsamında ele alınan sanatçılar: Artemisia Gentileschi (1593-1653), Käthe Kollwitz (1867-1945), Tamara de Lempicka (1898-1980), Cindy Sherman (1954-) ve Shirin Neshat (1957-)’tır. Bu sanatçılar kronolojik bir sırayla seçilmiş olup, farklı sanatsal süreçlerde ve üretimlerde yer bulmuş kadın sanatçılardır. Sanatçıların ortaya koydukları yapıtların zamanı ve yapıtları biçimsel olarak ele alışlarındaki farklılıkları belirleyen kültürel, tarihsel, toplumsal ve psikolojik etkenler bağlamında belli bir dizgeyle yorumlanarak kadınların içinde bulundukları çevresel ve kişisel durumlarının sanatsal yaklaşımlarına olan bakışları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma, literatüre dayalı yazılı/görsel kaynak taramasına ve elde edilen bulguların nitel araştırma yöntemine göre betimsel değerlendirilmesine bağlıdır. Araştırmanın sınırlılıklarını on kadın sanatçı ve bu sanatçıların
örneklem olarak seçilen yapıtları oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, kadın sanatçıların yapıtları üzerinden sanatın ve kadının değişen/değişmeyen yüzünün bir değerlendirmesini yapmaktır.

Anahtar Kelimeler: Kadın, Kimlik, Sanat.

Kaynakça

• Akdemir, N. (2016). Moda illüstrasyonunda art deco etkisi. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (37), 183-197
• Akkol, N. (2018). Çok kültürlülüğün günümüzde kabulü ve görsel sanatlarda kullanımı. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 6(23), 485-497
• Antmen, A. (2019). Sanatçılardan yazılar ve açıklamalarla 20. Yüzyıl batı sanatında akımlar. İstanbul: Sel Yayıncılık
• Arendt, H. (2016). Şiddet üzerine. İstanbul: İletişim Yayıncılık, İstanbul
• Ayan, M. (2008). Weimar dönemi kadın devrimci ruhu ile Käthe Kollwitz. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 33-63
• Ayaydın, A. (2016). Çeşitli yönleriyle çağdaş sanat akımları. Ankara: Nobel Yayın
• Baynes, K. (2002). Toplumda sanat (Çev. Y. Atılgan). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
• Bulduk, B. (2017). Yeni kavramsalcılık: Jeff Koons, Damıen Hırst, Sherrıe Levıne, Cındy Sherman. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 5(18), 1939-1947
• Chatzoudas, C. M. (2021). Kadın sanatçıların gözünden resimde annelik teması. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşerî Bilimler Dergisi, (5), 60-80
• Dökeroğlu, Ö. T. (2019). Acının resmini yapmak, Käthe Kollwitz resimleri üzerinden bir bakış. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 4(7), 163-178
• Gögen, S. (2011). Bir savaş silahı olarak kadına yönelik cinsel şiddetin sağlık üzerine etkileri: Bosna Savaşı Örneği. TAF Preventive Medicine Bulletin, 10(1).
• Greer, G. (2012). “Artemisia Gentileschi Judith’in Holofernes’i katledişi”. Başyapıt budur 70 büyük sanat eseri. (Haz. Christopher Dell). Çev. Münevver Kınalı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
• Günay, A. (2017). Kübizm ve art deco örneğinde 20. yüzyıl başlarında Avrupa’da moda ve plastik sanat ilişkisi. Art-Sanat, (7), 248-264
• Güvenç, B. (1994). İnsan ve kültür. İstanbul: Remzi Kitabevi
• İnceoğlu, Y. ve Kar, A. (2016). Kadın ve bedeni. İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Mavioğlu, G. ve Karbeyaz, K. (2017). Kadına yönelik ayrımcı fiiller açısından ressam Artemisia Gentileschi. Osmangazi Tıp Dergisi, 39(3), 140-145
• Okan, B. (2020). Sanatta ana tanrıça imgesi ve günümüzdeki dönüşümü: bir imgenin evrimi. Sanat-Tasarım Dergisi, (11), 41-51. ISSN: 2529-007X ss.41-51 DOI: 10.35333/Sanat.2020.261
• Öztürk, Ö., Öztürk, Ö. ve Tapan, B. (2016). Kadına yönelik şiddetin kadın ve toplum sağlığı üzerine etkileri. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 3(4), 139-144.
• Şahiner , Z. (1997). Käthe Kollwitz. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi içinde (2, 1035). İstanbul: Yem Yayın
• Şahiner, R. (2015). Çağdaş sanatta temsiliyet krizi çağdaş kuramlar ve güncel tartışmalar. Anakara: Ütopya Yayınları
• Topaloğlu, A. (2014). Türkçe sözlük güzel Türkçenin sözlüğü. Ankara: TDK
• Tunalı, İ. (2020). Tasarım felsefesi. Ankara: Fol.
• Turner, B. S. (2019). Beden ve toplum (Çev. İ. Kaya). Ankara: Nobel Yayıncılık
• Wilson, M. (2015). Çağdaş sanat nasıl okunur 21. yüzyıl sanatını yaşamak (Çev. F. C. Erdoğan). İstanbul: Hayalperest Yayınları
• Yılmaz, M. (2013). Modernden Postmoderne sanat. Ankara: Ütopya Yayınları
• MacCarthy, F.(2004). https://www.theguardian.com/artanddesign/2004/may/15/art, Erişim Tarihi: 03 Şubat 2022
• Ayyıldız, D. (2017). https://www.basedistanbul.com/zarif-ama-provokatif-shirin-neshat/, Erişim Tarihi: 03 Şubat 2022
• Görsel 1. Artemisia Gentileschi, Susanna and the Elders (1610), https://tr.wikipedia.org/wiki/ Artemisia_Gentileschi#/media/Dosya:Susanna_and_the_Elders_(1610),_Artemisia_Gentileschi.jpg, Erişim Tarihi. 01 Şubat 2022
• Görsel 2. Artemisia Gentileschi, Judith’in Holofernes’in boynunu vuruşu, yak. 1612, 159×125 cm, Museo Nazionale di Capodimonte, Napoli, http://www.sanatatak.com/view/gentileschi-bu-resimde-aslinda-neyi-anlatiyor, Erişim Tarihi: 29 Ocak 2022
• Görsel 3. Käthe Kollwitz, 1923, https://ekmekvegul.net/kultur-sanat/fasizme-karsi-desenler-kathe-kollwitzinkalemiyiz, Erişim Tarihi: 03 Şubat 2022
• Görsel 4. Käthe Kollwitz, ölü çocuklu anne, 1903, https://ekmekvegul.net/kultur-sanat/fasizme-karsi-desenlerkathe- kollwitzin-kalemiyiz, Erişim Tarihi: 03 Şubat 2022
• Görsel 5. Tamara de Lempicka. Self portrait in the green bugatti, 1929, https://www.sanatperver.com/tamara-delempicka/, Erişim Tarihi: 03 Şubat 2022
• Görsel 6. Tamara de Lempicka. Young lady with gloves, 1930, https://fahrenheitmagazine.com/arte/lasofisticacion- y-elegancia-en-el-art-deco-de-tamara-de-lempicka#node-gallery-2, Erişim Tarihi. 03 Şubat 2022
• Görsel 7. Cindy Sherman, Untitled #122, https://gaiadergi.com/cindy-sherman-feminenlige-cinsiyet-yargilarinameydan- okuyan-portreler/, Erişim Tarihi: 01 Şubat 2022
• Görsel 8. Cindy Sherman, Untitled #354, https://gaiadergi.com/cindy-sherman-feminenlige-cinsiyet-yargilarinameydan- okuyan-portreler/, Erişim Tarihi: 01 Şubat 2022
• Görsel 9. Shirin Neshat, https://www.thearabweekly.com/shirin-neshat-facing-history-exhibition-washington, Erişim Tarihi: 28 Ocak 2022.
• Görsel 10. Shirin Neshat, Allah’ın kadınları serisinden devrim muhafızları, 1994, https:// fahrenheitmagazine.com/tr/sanat/görsel/şirin-neşat-müslüman-kadın-gerçeğini-anlatan-fotoğraf#view-1, Erişim Tarihi: 31 Ocak 2022.

Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.