Yazar: Hamide VURAL
Yıl: 2026 Cilt: 10 Sayı: 1 Sayfa: 13-26
Özet: Bu çalışma, çağdaş sanat üretiminde kolektif belleğin estetik düzlemde nasıl dönüştüğünü incelemeyi amaçlamaktadır. Bellek kuramları (Halbwachs, Assmann, Nora ve Connerton) çerçevesinde geliştirilen kuramsal arka plan, görsel sanat yapıtlarının yalnızca temsili bir alan değil; aynı zamanda kültürel kodların, tarihsel kırılmaların ve toplumsal aidiyet biçimlerinin yeniden kurulduğu bir üretim zemini olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada geliştirilen üç aşamalı estetik model, kolektif belleğin (1) sembolik kodlar aracılığıyla görünür kılınması, (2) yüzey ve malzeme üzerinden maddeselleştirilmesi ve (3) mekânsal bağlamda yeniden dolaşıma sokulması süreçlerini açıklamaktadır.
Çalışma nitel çözümleme yöntemiyle yürütülmüş; görsel malzeme üzerinden sembolik yoğunlaşma, maddesel kazınma ve kültürel kodlaşma süreçleri incelenmiştir. Elde edilen bulgular, kolektif belleğin yalnızca tematik bir temsil değil, estetik stratejiler aracılığıyla yeniden kurulan dinamik bir üretim alanı olduğunu göstermektedir.
Direniş serisi üzerinden yapılan çözümleme, belleğin yalnızca geçmişe referans veren bir anlatı değil; güncel kültürel, politik ve mekânsal bağlamlarda yeniden kurulan bir estetik süreç olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, kolektif belleğin estetik dönüşümüne dair kavramsal bir okuma önererek bellek kuramları ile çağdaş sanat üretimi
arasında eleştirel bir temas alanı açmakta ve görsel sanatın kültürel bellek inşasındaki kurucu işlevini görünür kılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kolektif bellek, estetik dönüşüm, görsel sanat, kültürel kod, mekân.
Kaynakça
- Aktulum, K. (2018). İmgelemin antropolojik yapıları ve folklor: Gilbert Durand’ın arketipsel sınıflandırma modeline giriş. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 19 (19), 1 – 16.
- Assmann, J., & Czaplicka, J. (1995). Collective memory and cultural identity. New German Critique, (65), 125–133.
- Campoli, A. (2020). Art, myth and memory: An investigation into the relationship between ancient myths, collective and cultural memory and the visual arts. Visual Review: International Visual Culture Review / Revista Internacional de Cultura Visual, 7(2), 199–206. https://doi.org/10.37467/gka-revvisual.v7.2647
- Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press.
- Didi- Huberman, G. (2008). Images in spite of all: Four photographs from Auschwitz ( S. B. Lillis, Trans.). University of Chicago Press.
- Güven, F. (2020). Bellek sanatı “hatırlama kültürü” etrafında Kars Ölü Bayramı ve yeniden doğma ideali. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 48, 69–80. https://doi.org/10.17498/kdeniz.819490
- Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.). University of Chicago Press.
- Huyssen, A. (2003). Present pasts. Urban palimpsests and politics of memory. Stanford University Press.
- Mitchell, W. J. T. (2005). What do pictures want? The lives and loves of images. University of Chicago Press.
- İpek, A. N. (2018). Sanat eserine dönüşen hafıza. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 3(4), 243–257.
- İskenderoğlu, L., & Göğebakan, Y. (2022). Sanat, mekân ve bellek. Journal of Turkish Studies, 17(3), 511-521. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.58194
- Karaçalı Annepçioğlu, H., & Kurt, C. (2019). Bellek ve sanat ilişkisi: Canan Tolon ve Sarkis Zabunyan. Art-Sanat, 12, 223–241.
- Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 26, 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520
- Olick, J. K. (2014). Kolektif bellek: İki farklı kültür (M. Güneşdoğmuş, Çev.). Moment Dergi, 1(2), 175–211. https://doi.org/10.17572/moment.398569
- Sabancılar, D., & Çalışkan, S. (2016). Tarih ve hafıza kavramları üzerinden Türk resmine bir bakış. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 6(14), 1–12.
- Tamm, M. (2013). Beyond history and memory: New perspectives in memory studies. History Compass, 11(6), 458–473. https://doi.org/10.1111/hic3.12065
- Türkmenoğlu, D. (2021). Kültürel bellek bağlamında Ergin İnan ve Hüsamettin Koçan’ın resimlerinde el imgesi.
- Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(122), 50–67. https://doi.org/10.29228/ASOS.52820
- Ünay Selçuk, S. (2018). Görsel sanat yapıtlarında bellek üzerine okumalar. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 7(49), 1049–1060.
- Warburg, A. (1999). The Renewal of Pagan Antiquity. Contributions to the cultural history of The European
- Renaissance (D.Britt, Trans.). Getty Research Institute.
Görsel Kaynaklar
- Görsel 1. Vural, H. (2024). Direniş I: Kırmızı miras [Hibrit teknik]. Sanatçı arşivi.
- Görsel 2. Vural, H. (2025). Direniş II: Şefkat [Ahşap üzeri oyma (rölyef) ve pirogravür, çift katmanlı panel]. Sanatçı arşivi.
- Görsel 3. Vural, H. (2026). Direniş III: Kültürel katman / Kodlanmış iz [Kilim, MDF üzerine akrilik ve pastel; çok katmanlı yerleştirme]. Sanatçı arşivi.
Share this content: