Özet: Mezar taşları, ait olduğu toplumun inancını, kültürünü ve estetik kaygılarını yansıtan önemli belgelerdir. Ancak bu belgeler, bakımsız ve ilgisiz durumlarından dolayı yok olmaktadır. Bu bağlamda, Kars’ın Akyaka ilçesine bağlı Cebeci köyünde tespit edilen, tarihleri ve kime ait oldukları bilinmeyen 29 adet mezar taşı, kayda alınması gereken birer belge olarak düşünülmüş ve yerinde incelenmiştir. Öncelikle geniş bir literatür taraması yapılmış ve inceleme konumuz olan mezar taşlarıyla ilgili bilimsel bir yayına ulaşılmamıştır. Daha sonra mezar taşları etrafındaki otlar el yordamıyla temizlenmiş, taşlar fotoğraflanmış ve ölçüleri alınmıştır. Mezar taşlarının kitabeleri çözümlenmiş ve kime ait oldukları tespit edilmiştir. Taşlar, form özellikleri bakımından gruplandırılmıştır. Uygulanan bezemelerin teknik ve sembolik özellikleri irdelenmiştir. Mezar taşlarının form ve bezeme özellikleri ardındaki gizemler aydınlatılmaya çalışılmıştır. Ulaşılan veriler doğrultusunda Cebeci köyü mezar taşları, Anadolu ve dışındaki mezarlarla karşılaştırılarak sonuca gidilmiştir. 22 adet mezar taşının tarihi kesin olarak saptanmıştır. Bu doğrultuda mezar taşı üretimindeki ortak beğeni ve
geleneğin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadar sürdüğü görülmüştür. Ayrıca Cebeci köyü mezar taşlarındaki niteliklerin, Anadolu dışına kadar uzandığı anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kars, Terekeme, Mezar taşı, Sanat.
Kaynakça
- Abdulova, G. (2017), “Ortaq Türk Medeniyyetinde Dinge Baş Geyimi”, VIII. Uluslararası Türk Sanatı, Tarihi ve Folkloru Kongresi/Sanat Etkinlikleri (ed. Kunduracı, O. ve Aytaç, A.), 571-578
- Baş, G. (2006), Diyarbakır’daki İslam Dönemi Mimarisinde Süsleme I (Metin), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Van
- Baş, G. ve Gül, M. (2018), “Gevaş Dilmetaş Köyü Mezarlığı ve Mezar Taşları”, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 39, Van, s. 323-348
- Berk, S. (2006), Zeytinburnu’nun Tarihî Mezar Taşları: Zamanı Aşan Taşlar, Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul
- Bozkurt, N. (1998), “Hilâl”, TDVİA, C. 18, İstanbul, s. 13-15
- Bozkurt, N. (2009), “Sikke”, TDVİA, C. 37, İstanbul, s. 185-186
- Cantay, T. (1989), “Alem”, TDVİA, C. 2, İstanbul, s. 356-357
- Ebiri, G. – Kızgın, E. E. – Gül, M. (2021),”Eski Van Şehir Mezarlığındaki Mezar Taşları ve İkiz Kümbetler”, Bitlis İslamiyat Dergisi, S. 2, C. 2, s. 13-35
- Esin, E. (2001), Türk Kozmolojisine Giriş, Kabalcı Yayınevi, İstanbul
- Esin, E. (2003), Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler, Kabalcı Yayınevi, İstanbul
- Gölpınarlı, A. (1963), Mevlevî Adap ve Erkânı, İnkılap Yayınları, İstanbul
- Gündüz, D. (2021), 1251/1835 Tarihli Kars Eyaleti Şöregel Sancağına Ait 02785 Numaralı Nüfus Defterinin Transkripsiyonu ve Tahlili [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi], Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi
- İgit, İ. (2012), Tunceli’deki Mezar Taşları, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Van
- İnci, V. (2008), Cizre Mezar Taşları (18-19. YY), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van
- İşpirli, M. (2002), “Kıyafet”, TDVİA, C. 25, Ankara, 510-512
- Kılıçarslan, Y. (1993), “Cebeci”, TDVİA, c. 7, İstanbul, 182-182
- Koçu, R. E. (1967), Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü, Sümerbank Kültür Yayınları, Ankara
- Köprülü, O. F. (1992), “Bayrak”, TDVİA, C. 5, İstanbul, s. 247-254
- Kurnaz, C. (1993), “Çarh”, TDVİA, C. 8, İstanbul, s. 299
- Küçük, C. (1988), “Abdülmecid”, TDVİA, C. 1, İstanbul, s. 259-262
- Küçük, S. (2000), XIX. Asırda Mevlevilik ve Mevleviler [Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Tasavvuf Bilim Dalı, İstanbul
- Özen, S. (2013), “Osmanlı Devleti’nde Mevlevî Olmayanların Sikke Giymesine Karşı Alınan Önlemler”, Türk Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 1, s. 342-352.
- Pala, İ. (2006), “Mühr-i Süleyman”, C. 31, İstanbul, s. 524-526
- Pektaş, K. (1998), “Bitlis Mezar Taşları”, Kültür Bakanlığı Anıtlar Müzeler Genel Müdürlüğü 17. Araştırma Sonuçları Toplantısı, C. 1, Ankara, s. 15-28
- Sili, T. (1996), “Taşların Dili”, Bilig, S. II, Ankara, s. 220-227
- Şahin, A. (2019), Osmanlı Devleti’nde Başlık Olarak Fesin Kullanımı ve Feshane-i Amire (1829-1850), Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya
- Tezcan, H. (1995), “Fes”, TDVİA, C. 12, İstanbul, 415-416
- Unat, Y. (2013), “Yıldız”, TDVİA, C. 43, İstanbul, s. 534-538
- (URL-1) https://www.youtube.com/watch?v=iRbBsfGk3us&t=1458s (Erişim: 04.01.2022)
- Görsel-38: Muhammed BULUT, “Gürcistan – Hancağızlı Köyü Mezar Taşları” https://www.youtube.com/ watch?v=liP49Fzb4jI (Erişim: 28.12.2021)
- Görsel-39: Muhammed BULUT, “Yığrançay – Eski Mezarlık” https://www.youtube.com/watch? v=UcBmuNX2uZQ (Erişim: 29.12.2021)
- Görsel-40: Sayan, Y. (2011), “Azerbaycan’daki Eski Mezar Taşlarında Türkçe Metinler”, Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Litarature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/1, s. 1745-1764.
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: