10.8. Kozmik Korku Beksiński ve Lovecraft

10.8. Kozmik Korku Beksiński ve Lovecraft

DOI

PDF

Yazar: Ertürk TEKNECİ & Jale Asya KAHRAMAN ÖZYILMAZ

Yıl: 2026 Cilt: 10 Sayfa: 94-110

Gönderim Tarihi: 31.12.2025

Kabul Tarihi: 25.09.2026

Özet: Zdzisław Beksiński’nin eserlerini incelediğimizde; fiziksel ve tinsel yıkım, tuhaf ve tekinsiz mekânlar, akıl almaz fenomenler gibi temalar öne çıkmaktadır. Bu örüntü, izleyiciyi farklı bir uzama götürmenin aksine, varoluştaki gölgesel alanları göstermeye yönelik bir deneyime davet eder. Beksiński’nin çalışmalarındaki modern zamanları anımsatan grotesk öğelerin çöküşü, bireyin varoluşsal dayanağını sarsan bir gerilime uğratarak onu varoluştaki yerini düşünmeye davet eder. Bu bağlamda sadece estetik değil felsefi düzeyde de kozmik korkuyu hissedebileceğimiz çalışmalar, zamanının estetik kaygılarının ötesinde aynı zamanda düşünme erkini de çalıştırmayı amaçlamaktadır. Bu düşünme erki, sanatçı ile ilgili detaya inildikçe kozmik korku kavramının öncüsü olarak kabul gören H. P. Lovecraft’ın anlatısal evreni ile örtüşümsel gözükmektedir. Korku ve fantastik kurgu alanında modern anlatı geleneğinin biçimsel sınırlarını zorlayan H. P. Lovecraft, kozmik korku kavramının öncüsü olarak kabul edilir. Beksiński gibi Lovecraft da estetiğin ötesinde davranmış, felsefi bağlamda kozmikizm olarak adlandırılan bir yaklaşım ile de anılmaktadır. Lovecraft yapıtlarında tanıdık olanı dönüştürerek gündelik gerçekliğin sınırlarını sarsan bir belirsizlik duygusunu öne çıkarır. Bu araştırma da genel hatları ile Lovecraft anlatısı ile Beksiński’nin görsellerinin fenomenolojik bağlamda örtüşümüne odaklanmaktadır. İki sanatçının eserlerinde ortak alan olarak öne çıkan öge; yapıtlarının yalnızca korku üretiminden ibaret olmayıp, insan merkezli alışılmış anlam düzenlerini askıya alarak kesinlikten uzaklaştıran ve bilinmeyenle yüzleşmeye davet eden bir düşünsel alan açmasıdır.

Anahtar Kelimeler: Beksiński, Lovecraft, Kozmikizm, Kozmik Korku.

Kaynakça

  • Aydoğdu, H. (2010). Maurice Merleau-Ponty’nin fenomenolojik ontolojisi [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi].
  • Aydın, A. (2020). Merleau-Ponty’nin bedenlenme fenomenolojisi: Bilinç ve beden bütünlüğü. Kilikya Felsefe Dergisi, 1, 77–90.
  • Czopik, J. (1978). Photographing dreams: Conversation with Zdzisław Beksiński (A. Teszner, Çev.). Tygodnik Kulturalny, 35. http://www.dmochowskigallery.net
  • Evans, T. H. (2004). Tradition and illusion: Antiquarianism, tourism and horror in H. P. Lovecraft. Extrapolation, 45(2), 176–195.
  • Faig, K. W., Jr., & Joshi, S. T. (1980). H. P. Lovecraft: His life and work. In K. W. Faig, Jr., & S. T. Joshi (Eds.), H. P. Lovecraft: Four decades of criticism (pp. 1–19). Ohio University Press.
  • Fawver, K. (2009). Present by safe: The anthropocentrism of time in H. P. Lovecraft’s fiction. Journal of the Fantastic in the Arts, 20, 244–261.
  • Gyllenhammar, D. (2024). Beksiński, disarticulated [Lisans bitirme projesi, Western Washington University]. Western CEDAR. https://cedar.wwu.edu/wwu_honors/874
  • Harman, G. (2012). Weird realism: Lovecraft and philosophy. John Hunt Publishing.
  • Houellebecq, M. (2019). H. P. Lovecraft: Against the world, against life (D. Khazeni, Çev.). Cernunnos. (Orijinal eserin yayım tarihi 1991).
  • Javet, D. (2010). The pen(s) that never stops writing: The Lovecraft mythology, or the expansion of a literary phenomenon [Lisans tezi, Université de Lausanne]. Academia.edu. https://www.academia.edu/6652633/The_Pen_that_Never_Stops_Writing_the_Lovecraft_Mythology_or_the_Expansion_of_a_Literary_Phenomenon?source=swp_share
  • Joshi, S. T. (2013). I am Providence: The life and times of H. P. Lovecraft (Vols. 1–2). Hippocampus Press.
  • Koptseva, N. P., & Reznikova, K. V. (2015). Three paintings by Zdzisław Beksiński: Making art possible “after Auschwitz”. Journal of Siberian Federal University: Humanities & Social Sciences, 8(5), 879–900.
  • Lovecraft, H. P. (1968). Selected letters II: 1925–1929 (S. T. Joshi ve D. E. Schultz, Ed.). Hippocampus Press.
  • Lovecraft, H. P. (1971). Selected letters III: 1925–1929 (A. Derleth ve D. Wandrei, Ed.). Arkham House.
  • Lovecraft, H. P. (2001a). Adsız kent. H. F. Nemli (Çev.), H. P. Lovecraft toplu eserleri içinde (ss. 657–671). Dost Kitabevi.
  • Lovecraft, H. P. (2001b). Cthulhu’nun çağrısı. H. F. Nemli (Çev.), H. P. Lovecraft toplu eserleri içinde (ss. 1166–1210). Dost Kitabevi.
  • Lovecraft, H. P. (2001c). Uyku duvarının ötesi. H. F. Nemli (Çev.), H. P. Lovecraft toplu eserleri içinde (ss. 657–671). Dost Kitabevi.
  • Lovecraft, H. P. (2001d). Uzaydan düşen renk. H. F. Nemli (Çev.), H. P. Lovecraft toplu eserleri içinde (ss. 1368–1410). Dost Kitabevi.
  • Sokolowska-Smyl, B. (2014). Zdzislaw Beksiński’s paintings of the “fantastic period” as an expression of early childhood experience. Creativity: Theories – Research – Applications, 1(1), 156–165. https://doi.org/10.15290/ctra.2014.01.01.11
  • Şan, E. (2016). Sanat yapıtının fenomenolojisi. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 49–63.
  • Taşkın, F. (2021). Husserl’in temel kavramları. Dört Öge, 19, 151–169.
  • Węgrzyn, K. (2024). Inhabitants of the non-sites of memory: A guardian mole (by Czesław Miłosz) and crawling death (by Zdzisław Beksiński). The Polish Journal of the Arts and Culture: New Series, 19(1), 75–89. https://doi.org/10.4467/24506249PJ.24.005.20480

İnternet Kaynakları

  • Banach, W. (1999). Artistic road of Zdzisław Beksiński. BOSZ. https://www.beksinskiarchiwum.net/archiwum1/publistyka_medialna_dotyczaca_beksinskiego/teksty_napisane_o_beksinskim_w_jezykach_obcych/english/about_the_artist_by_w_banach_bosz_1999.pdf
  • Lovecraft, H. P. (2009). Notes on writing weird fiction. The H. P. Lovecraft Archive. https://www.hplovecraft.com/writings/texts/essays/nwwf.aspx
  • Tesinblog. (2018, 24 Ağustos). Liliana Śnieg-Czaplewska “BEX@: Korespondencja mailowa ze Zdzisławem Beksińskim”, PIW, Warszawa 2005 (fragmenty o Tomku Beksińskim). WordPress. https://tesinblog.wordpress.com/2018/08/24/liliana-snieg-czaplewska-bex-korespondencja-mailowa-ze-zdzislawem-beksinskim-piw-warszawa-2005-fragmenty-o-tomku-beksinskim/

Görsel Kaynaklar

  • Görsel 1. Beksiński, Z. (ca. 1955). Untitled [Photograph, DG-2002]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=34&picture=2002
  • Görsel 2. Beksiński, Z. (1971). Untitled [Oil on fiberboard, DG-2484]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=52&picture=2484
  • Görsel 3. Beksiński, Z. (1972). Untitled [Oil on fiberboard, DG-2492]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=52&picture=2492
  • Görsel 4. Beksiński, Z. (1996–1997). Untitled [Digital photomontage, DG-2693]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=54&picture=2693
  • Görsel 5. Beksiński, Z. (1980). Untitled [Oil on fiberboard, DG-2491]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=52&picture=2491
  • Görsel 6. Beksiński, Z. (1980). Untitled [Oil on fiberboard, DG-2441]. Dmochowski Gallery. Retrieved February 27, 2025, from http://beksinski.dmochowskigallery.net/galeria_karta.php?artist=52&picture=2441

Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.

Share this content:

Yorumlar kapalı.