Yazar: Ferhunde KÜÇÜKŞEN ÖNER
Yıl: 2022 Cilt: 6 Sayı: Özel Sayı 1 Sayfa: 139-154
Gönderim Tarihi: 10.02.2022
Kabul Tarihi: 03.03.2022
Özet: Otoportre, sanatçının resimsel göstergeleri, benlik sunumunu gerçekleştirmek için kullandığı ve kendilik bilincini ortaya koyduğu ifade alanıdır. Bu nedenle sanatçının yalnızca kendini resmettiği bir görüntüden ibaret değildir. Otoportresini yapan sanatçı, kendini görme ve gösterme tercihini de sunmuş olur. Dolayısıyla otoportrenin sunduğu görüntü; sanatçının benlik algısını, bu algıyı oluşturan bireysel ve toplumsal dinamikleri de içermekte, ben ve toplum (ötekiler) arasındaki ilişkinin, deneyimlerin boyutlarını ortaya koymakta ve görüntünün resmedildiği anı tarihsel zamana (döneme) dönüştürmektedir. Türk resim sanatında otoportre Batı tarzı resim anlayışının yaygınlaşmaya başladığı dönemlerde ön plana çıkmaya başlamıştır. Kadın ressamların otoportrelerini yapması Batı tarzı resim anlayışının benimsenmesi, kadınların erkek ressamların kompozisyonlarında model olarak kullanılması, kadın ressamların Türk sanatında kendine yer açması ile ön hazırlığı yapılan bir süreci ifade etmektedir. Bu nedenle kadın ressamların otoportre yapmaları, toplumsal cinsiyet bağlamında da anlamlıdır. Bu makalede önce otoportrenin sanatçıların dünyasındaki anlamı üzerinde durulacak ve otoportrelerin sunduğu görüntünün arka planındaki bireysel ve toplumsal etkenler irdelenecektir. Sonrasında Türk resim sanatında kadın otoportrelerinin hangi sanatçılar tarafından ve hangi koşullarda yapıldığına değinilecektir. Kadın otoportrelerini ortaya çıkaran kişisel ve toplumsal etkenler üzerinde durulacak; otoportreler, Türk kadın ressamlar odağında toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler: Çağdaş Türk Resmi, Kadın Ressam, Otoportre, Toplumsal Cinsiyet.
Kaynakça
- Altuğ, E. (2014). Kuşbakışı İnsanlık Manzarası, Semiha Berksoy Halüsinasyon Duvarı Sergi Kataloğu, İstanbul: Galerist. semiha-berksoy-wall-of-hallucination-catalogue.pdf (galerist.com.tr)
- Bayav, D. (2015). 19.Yy. Sonu Ve 20.Yy Başında Kadın Ressamlarımız . Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , (29). https://dergipark.org.tr/tr/pub/dpusbe/issue/4771/65647
- Berk, N., Özsezgin K. (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Resmi, Ankara: İş Bankası Yayınları.
- Berk, N., Turani, A. (1982). Başlangıçtan Bugüne Türk Resim Sanatı, İstanbul: Tiglat Basımevi
- Çakaloğlu, H. (2001). Türk Resim Sanatında Otoportre. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir
- Dastarlı, E. (2021). Yan Kapıdan Girenler Moden Türk Resminin Analizi. İstanbul: Hayalperest
- Demirbulak, A. (2007). Çağdaş Türk Resminde Otoportreler. İstanbul: Beta Basım.
- Enuysal, M. G. (2017). Rönesans’tan Günümüze Figürlü Kompozisyonlarda Kendi Portresini Kullanan Sanatçılar ve Eserleri. (Sanatta Yeterlilik Eser Metni), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Resim Ana Sanat Dalı, İstanbul.
- Ergüven, M. (1996). Türk Resminde Otoportre. ( V. Uğurlu, Haz.).İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat
- Ergüven, M. (1980). Aydın Ayan#da Toplumsal Gerçekliğe Bağlı Kurgu Gücü. Sanat Çevresi, 15, 23.
- Kakan, E. (2017). Çağdaş Türk Resminde Dışavurumcu Otoportreler (1923-1960),(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara
- Koşan, S. https://core.ac.uk/download/pdf/158640565.pdf , Erişim tarihi: 09.01.2021.
- Kurdakul, Ş. (1986). Cumhuriyet Gazetesi, 13 Nisan 1986.
- Kuru, A., Kakan, E. (2020). Çağdaş Türk Resim Sanatında Dışavurumcu Portre ve Otoportrelerde Mukaddes Saran. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 71, 1115–1127. doi: 10.7816/idil-09-71-06
- Küçükşen Öner, F. (2017). Türk Resminin ve Toplum Hayatının Değişim Göstergesi Olarak Kadın. Sanat ve Tasarım Dergisi, (19), 103-121. DOI: 10.18603/sanatvetasarim.323101
- Küçükşen Öner, F. (2019-2020). Kadının Adı Var: Mihri. Bakırdan Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Türk Dili Edebiyatı Bölümü Edebiyat-Kültür-Sanat E-Dergisi, (3), 19-24. http://www.ciu.edu.tr/files/bakirdan-e-dergi-sayi-3.pdf
- LaidiHanieh, A. (2018). Fahrelnissa Zeid İç Dünyaların Ressamı, İstanbul: Dirimart RES Yayınları.
- Onur, A. (2019). Cumhuriyet Dönemi Kadınının Üretkenlik Kavramı Ekseninde Portrelerle Yorumlanması, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı, Isparta.
- Partanaz, P.(2007). Resim Sanatında 19. Yüzyılın Sonundan Günümüze Portre. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Resim Anasanat Dalı, Resim Programı. İstanbul.
- Pelvanoğlu, B. (2007). Hale Asaf Türk Resim Sanatında Bir Dönüm Noktası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
- Tanpınar, A.H. (1996). Yaşadığım Gibi, (Emil, B. Haz.), İstanbul: Dergah Yayınları
- Toros, T. (1988). İlk Kadın Ressamlarımız. İstanbul: Akbank Yayınları
- Yakar, G.(2017). Portre Ressamlığından Gazete İllüstratörlüğüne Uzanan Kariyerinde Sabiha Bozcalı, SDÜ Art- E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 10(20), 335-353.
- Yazkaç, P. Gürensoy Şener, H. (2018). Osmanlı Döneminde Yetişen Öncü Kadın Ressamlarımızdan Müfide Kadri. Kalemişi, 6 (12), 121-138
- Yektaş, T. (2019). Çağdaş Türk Resim Sanatında Kadın Sanatçılar Ve Figüratif Eğilimler. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Altınbaş Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul
- Yılmaz, A.N. (2014). 1980#li Yıllarda Türkiye#de Sanat Ve Siyaset İlişkisi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Hacettepe üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim dalı, Ankara
- Görsel 1: https://saltonline.org/tr/1956/mihri-modern-zamanlarin-gocebe-ressami, Erişim Tarihi: 05.01.2022
- Görsel 2: http://www.bursadakultur.org/Hale_Asaf.htm, Erişim Tarihi: 05.01.2022.
- Görsel 3: http://www.istanbulkadinmuzesi.org/mufide-kadri, Erişim Tarihi: 06.01.2022
- Görsel 4: http://www.leblebitozu.com/iki-sair-arasinda-bir-kadin-celile-hanim/ Erişim Tarihi: 06.01.2022
- Görsel 5: Yektaş, Tuğba. (2019). Çağdaş Türk Resim Sanatında Kadın Sanatçılar Ve Figüratif Eğilimler. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Altınbaş Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul
- Görsel 6: https://www.kozanbilgi.net/vildan-gizer.html, Erişim Tarihi: 06.01.2022
- Görsel 7: https://vogue.com.tr/sanat/fahrelnissa-zeid-ile-firtinaya-dogru, Erişim Tarihi: 06.01.2022
- Görsel 8: https://www.artkolik.net/yazilar/fahrelnissa-zeid-hakkinda-bilmedikleriniz-7805, Erişim Tarihi: 08.01.2022.
- Görsel 9: https://www.oggusto.com/sanat/sanatci/fahrunnissa-zeid-hayati-eserleri-bilinmeyenleri, Erişim Tarihi: 08.01.2022.
- Görsel 10: https://saltonline.org/tr/1256/ressam-sabiha-rustu-bozcali, Erişim Tarihi: 08.01.2022.
- Görsel 11: https://www.herumutortakarar.com/efi-apartmani/ Erişim Tarihi: 08.01.2022
- Görsel 12: https://artam.com/muzayede/295-muzayede-cagdas-sanat-eserleri-2/aliye-berger-1903-1974- otoportre, Erişim Tarihi: 15.01.2022
- Görsel 13: https://artam.com/muzayede/338-editions/aliye-berger-1903-1974-otoportre-3 Erişim Tarihi: 15.01.2022.
- Görsel 14: http://www.antikalar.com/aliye-berger Erişim Tarihi: 15.01.2022
- Görsel 15: https://www.artfulliving.com.tr/sanat/eyubogullarinin-oteki-hikyesi-eren-eyuboglu-i-17751 Erişim Tarihi: 17.01.2022
- Görsel 16: https://docplayer.biz.tr/115635904-Eren-eyuboglu-yasami-ve-isleri.html, Erişim Tarihi: 18.01.2022
- Görsel 17: http://thearthistoryjournal.blogspot.com/2011/06/eren-ernestine-eyuboglu.html, Erişim Tarihi: 18.01.2022.
- Görsel 18: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/602357, Erişim Tarihi: 20.01.2022
- Görsel 19: http://istanbulkadinmuzesi.org/leyla-gamsiz-sarpturk, Erişim Tarihi: 20.01.2022
- Görsel 20: Kuru, A., Kakan, E. (2020). Çağdaş Türk Resim Sanatında Dışavurumcu Portre ve Otoportrelerde Mukaddes Saran. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 71, 1115–1127. doi: 10.7816/idil-09-71-06.
- Görsel 21: https://www.artfulliving.com.tr/video/yapamazsa-olecekmis-gibi-i-1468, Erişim Tarihi: 28.01.2022
- Görsel 22: https://www.gazeteduvar.com.tr/yazarlar/2019/10/20/sanat-tarihinin-bes-benzemezi-bir-arada, Erişim Tarihi: 28.01.2022.
- Görsel 23: https://www.artfulliving.com.tr/video/yapamazsa-olecekmis-gibi-i-1468, Erişim Tarihi: 28.01.2022
- Görsel 24: http://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp, Erişim Tarihi: 30.01.2022
- Görsel 25: http://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp, Erişim Tarihi: 30.01.2022
- Görsel 26: http://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp, Erişim Tarihi: 30.01.2022
- Görsel 27: http://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp, Erişim Tarihi: 30.01.2022
- Görsel 28: http://www.neseerdok.com.tr/resimler.asp, Erişim Tarihi: 30.01.2022
- Görsel 29: https://sanatokur.com/nur-kocakin-mutluluk-resimlerimiz-sergisi-istanbulun-ardindan-simdi-deankarada/, Erişim Tarihi: 05.02.2022
- Görsel 30: https://gramhir.com/profile/nurkocakofficial/7538418356, Erişim Tarihi: 05.02.2022
- Görsel 31: https://www.picuki.com/tag/SALTankara, Erişim Tarihi: 05.02.2022
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: