S.2.15. Eski Van’daki Hapisane Yapıları Üzerine Bir Değerlendirme

S.2.15. Eski Van’daki Hapisane Yapıları Üzerine Bir Değerlendirme

DOI
PDF

Yazar: Gülsen BAŞ & Ayşegül BEKMEZ

Yıl: 2022 Cilt: 6 Sayı: Özel Sayı 2 Sayfa: 218-237

Kabul Tarihi: 30.10.2022

Özet: Osmanlı Devleti’nde özellikle Tanzimat Fermanı’nın ilanıyla birlikte Anadolu ve Rumeli’nin önemli şehirlerinde hapishanelerin inşa edildiği bilinmektedir. Eski Van şehrinin mimari yapısıyla ilgili bazı çalışmalarda hapishane yapısının sadece konumu üzerine birkaç öneride bulunulmuştur. 19. yüzyıl devlet arşivleri incelendiğinde Van’da inşa edilmesi planlanan bir hapishanenin plan ve kesit çizimi tespit edilmiştir. Bu araştırmada, söz konusu arşiv verilerinden yola çıkılarak şehirdeki hapishanelerin izi sürülmeye çalışılacaktır. 19. yüzyıla ait arşiv belgelerinden, Van’da hükümet dairesi olarak kullanılan Miri Konağın bir kısmının hapishane olarak işlevlendirildiği ortaya çıkmaktadır. Sonrasında Timur Paşa Konağı’nın hapishane olarak işlev kazandığı, ancak buna rağmen kentte bir hapishaneye duyulan ihtiyacın devam ettiği resmi yazışmalardan anlaşılmaktadır. Bu talep doğrultusunda başkent İstanbul’da Van için bir hapishane projesi hazırlanmıştır. Hapishane planını barındıran arşiv belgesi üzerinde herhangi bir tarih bulunmamakta, sadece
“Muhtelit ve münferid 300 mahbus için Van vilayetinde inşa olunacak hapishane projesidir” başlıklı bir bilgiye yer verilmektedir. Belgenin içinde ayrıca hapishanenin şehrin hangi kısmına yapılacağına dair bir harita bulunmaktadır. Haritadan anlaşıldığı kadarıyla hapishanenin güneydoğu surun dışında bugün park olarak kullanılan alanda tasarlandığı anlaşılmaktadır. Ancak hapishanenin inşa edildiğine dair elimizde bir veri bulunmamaktadır. 18 Haziran 1879 tarihli belgede Van Meclisi’nde şehre bir hapishane yapılmasına dair karar alındığı belirtilmektedir. Hapishane projesi muhtemelen bu yazıdan sonra hazırlanmıştır. Ayrıntılı planı bulunan hapishane projesinin akıbeti ne olmuştur? İnşaat gerçekleşmiş midir? Bu sorulara yanıt aranırken arşiv belgelerinden yola çıkılarak Batılılaşma Dönemi Van şehrinin sosyal ve idari yapısıyla ilgili bazı çıkarımlara da ulaşılmaktadır

Anahtar Kelimeler: Eski Van, Hapishane Mimarisi, Kent dokusu.

Kaynakça

  • Adak U., “Central Prisons (Hapishane-i Umumi) in Istanbul and Izmir in the Late Ottoman Empire:In-Between Ideal and Reality”, Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association, V. 4, N. 1, Crime,Punishment, and Social Control in the Late Ottoman Empire , May 2017, s.73-94
  • Arvas T. Z., Sultan II. Abdülhamid Döneminde Van Vilâyeti (Sosyal, Ekonomik, İdarî ve Demografik Yapı), Atatürk Üniversitesi Tarih Anabilim Dalı Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erzurum, 2016
  • Aydın R., “Mimar Kemaleddin Bey’in Hapishane Projeleri”, Osmanlı Sanatında Değişim ve Dönüşüm, (Edt. Ayşe Budak- Muzaffer Yılmaz), Konya, Literatürk Academia Yayınları, 2019, s. 11-36
  • Bardakoğlu A., “Hapis”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 16, İstanbul, 1997, s. 54-64
  • Bingül Ş., XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Van, Ankara Üniversitesi Tarih Anabilim Dalı Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2018
  • Demir Görür E., Vilayat-ı Sitte Islahatı (1878-1899), Gazi Üniversitesi Tarih Anabilim Dalı Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara, 2018
  • Demirbaş T., “Hürriyeti Bağlayıcı Cezaların ve Cezaevlerinin Evrimi”, Hapishane Kitabı, Ed. Emine Gürsoy- Naskali Hilal Oytun Altun, İstanbul, Kitabevi, 2010, s. 3-40
  • Dirihan S., Geç Osmanlı Dönemi Hapishaneleri, İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2020
  • Kaynar H., Şehir İktidar İlişkisi Çerçevesinde Osmanlı Modernleşmesi ve Osmanlı Şehirleri, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2000.
  • Kolay E., Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Hapishane Mimarisi, Erzurum, Atatürk Üniversite Yayınları, 2021
  • Parlakoğlu G., II. Abdülhamit Dönemi Hapishanelerinin Genel Özellikleri ve Uygulamaları, Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mardin, 2018
  • Schull K., “Tutuklu Sayımı: Jön Türklerin Sistematik Bir Şekilde Hapishane İstatistikleri Toplama Çalışmaları ve Bunların 1911–1918 Hapishane Reformu Üzerine Etkileri,” Osmanlı’da Asayiş, Suç ve Ceza, 18.–20. Yüzyıllar, ed. Noémi Lévy and Alexandre Toumarkine,(Istanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2007), s. 230–231
  • Sezer S., Tanzimat Sonrası Osmanlı Hapishaneleri Mimarisi: Işınsal Planlı Örnekler, Çankaya Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2020
  • Tiryaki K., “Son Dönem Osmanlı Hapishanelerinin Sıhhî Islahı; Salgınlar Ve Önleme Çabaları”, Tarih ve Günce Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Dergisi, S.8. 2021, s. 429-458
  • Yıldız G., “Ondokuzuncu Yüzyılın İki Standardizasyon Ütopyası: Kışla ve Hücre Tipi Hapishane”, Türkiye Günlüğü, S.112, 2012, s. 118-135
  • Yıldız G., Mapushane Osmanlı Hapishanelerinin Kuruluş Serüveni (1839-1908), İstanbul, Kitabevi, 2012
  • Yıldız Ö., “Osmanlı Hapishaneleri Üzerine Bir Değerlendirme: Karesi Hapishanesi Örneği”, Akademik Bakış, C.9, S. 17, 2015, s. 91-111
  • https://kuran.diyanet.gov.tr/
  • DOA. A.} MKT. MVL.54-21 H. 23. 09. 1268.
  • DOA. BDO. 1924. 144273. 1. 1. H. 21. 06. 1320
  • DOA. BDO. 1924. 144273. 2. 1. H. 21. 06. 1320.
  • DOA. DH. MB. HPS. 142. 38. 1. 1. H. 25. 02. 1328
  • DOA. DH. MB. HPS. 143. 25. 2. 1. H. 05. 05. 1329
  • DOA. DH. MB. HPS. M 112. 56. 1. 1. H. 22. 08. 1332
  • DOA. DH. MB. HPS. M 38. 2. 2. 1. H. 15. 03. 1332.
  • DOA. DH. MB. HPS. M 5. 29. 1. 1. H. 02. 07. 1330
  • DOA. DH. MB. HPS. M 5. 29. 2. 1. H. 02. 07. 1330
  • DOA. DH. MB. HPS. M 5. 29. 3. 1. H. 02. 07. 1330
  • DOA. DH. MB. HPS. M 51- 62 H. 00.00. 1341
  • DOA. EUM. AYŞ.5. 60. H. 17. 07. 1337
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 4. 1. H. 09. 07.1287
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 5. 1. H. 09. 07.1287
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 8. 1. H. 09. 07.1287
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 9. 1. H. 09. 07.1287
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 H. 09. 07.1287
  • DOA. İ.DH.. 620_43146 H. 09. 07.1287
  • DOA. MKT. 1511. 60. 1.1. H. 26.06. 1305
  • DOA. PLK. p. 4053 tarihsiz
  • DOA. ŞD. 1505-38-1-1 H. 27. 06. 1296
  • DOA. ŞD. 303-41. 1.1.- H. 06.03.1302
  • DOA. ŞD. 303-41. 1.3.- H. 06.03.1302
  • DOA. ŞD.303-41. 2.1.- H. 06.03.1302
  • DOA. ŞD.404-29. 1. 1.- H. 15.06.1320
  • DOA. TMİK. M. 109. 32. 1. 1. H. 21. 05. 1319
  • DOA. TMİK. M. 109. 32. 3. 1. H. 21. 05. 1319
  • DOA. TMİK. M. 109. 32. 5. 1. H. 21. 05. 1319
  • DOA. TMİK. M. 109. 32. 6. 1. H. 21. 05. 1319
  • DOA. TMİK. S. 11. 7. 1. 1. H. 23. 11. 1316
  • DOA. TMİK. S. 15. 49. 1. 1. H. 07. 06. 1315
  • DOA. TMİK. S. 15. 49. 2. 1. H. 07. 06. 1315
  • DOA. TMİK. S. 15. 49. 3. 1. H. 07. 06. 1315
  • DOA. TMİK. S. 2.13. H. 28. 05. 1314
  • DOA. TMİK. S. 20. 46. 3. 1. H. 09. 04. 1316
  • DOA. TMİK. S. 29. 17. 1. 1. H. 20. 10. 1317
  • DOA. TMİK. S. 3. 21. 2. 1. H. 18. 06. 1314
  • DOA. TMİK. S. 3. 21. H. 18. 06. 1314
  • Görsel 1: DOA. PLK. p. 1009 tarihsiz ve DOA. DH. MKT. 93 4 7 1 tarihsiz
  • Görsel 2: DOA. PLK.p._3862. tarihsiz
  • Görsel 3: DOA. PLK.P. 6040 ve DOA. DH. MB. HPS. M. 5 10 tarihsiz
  • Görsel 4: DOA. PLK. p. 1009 1 tarihsiz
  • Görsel 5: DOA. PLK. p. 4053 tarihsiz
  • Görsel 6: DOA. PLK. p. 4053 tarihsiz.
  • Görsel 7: DOA. PLK. p. 4053 tarihsiz
  • Görsel 8: DOA. PLK. p. 4053 tarihsiz
  • Görsel 9: Victor-Pietschmann-Durch-Kurdische-Berge-Und-Armenische-Stadte-Wien-1940
  • Görsel 10: googleearth.com erişim tarihi: 07.10.2022
  • Görsel 11: DOA. FTG. 433. Tarih Yok
  • Görsel 12: DOA. DH. MB. HPS. M 51- 62 H. 00.00. 1341.

Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.

Share this content:

Yorumlar kapalı.