9.2.3. Grafik Tasarımda Türk Mitolojisinin Görsel İletişim Aracı Olarak Kullanımı

Yazar: Şevval BAKIR & Osman ÇAYDERE

Yıl: 2025 Cilt: 9 Sayı: 2 Sayfa: 217-229

Özet: Sanatın başlangıç noktası olarak değerlendirilen mağara duvarlarındaki çizimler, ilk görsel iletişim örnekleri olarak kabul edilmektedir. Bu çizilen, karalanan semboller, ilkel toplulukların temel inanışları ve yaşam tarzları ile ilgili bilgiler sunmaktadır. Sanat, toplumda yaşayan bireylerin yaşam biçimlerini olduğu kadar düşünsel ve duygusal
dünyalarını da etkilerken aynı zamanda toplumun kültürel yapısı, sanatın içeriğini ve işlevini biçimlendiren temel bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, mitolojik düşünceyle doğrudan ilişkili olan çizim anlayışı, grafik tasarım sanatının gelişiminde ve ifade biçimlerinde önemli bir kaynak ve esin kaynağı oluşturmaktadır. Kültüre ait inanışları ve kültürü oluşturan tarihsel süreci sanatı şekillendiren önemli bir araç olarak nitelendirmek mümkündür.

Mitolojik unsurlar, geçmiş ile günümüz arasında kültürel bir bağ kurmaları nedeniyle grafik sanatların önemli konularından biri haline gelmiştir. Bu erken dönem görsel anlatımlar ve ilkel dönem resimleri, konu ve biçim özellikleri bakımından değerlendirildiğinde grafik sanatı ile mitolojik düşünceyi ortak bir paydada buluşturan ilk örnekler olarak nitelendirilebilir. Özellikle Türk mitolojisi, sahip olduğu güçlü simgelerle günümüz Türk grafik sanatı uygulamalarında etkisini sürdürmektedir. Kartal, Kurt, At, Ejderha ve Hayat Ağacı gibi semboller; markalaşma süreçlerinde, kurumsal kimlik tasarımlarında ve sanat eserlerinde sıkça karşılaşılmaktadır.

Bu çalışmada, Türk mitolojisinin önemli sembollerinin grafik tasarım ürünlerindeki görünürlüğü ve kültürel temsiliyeti araştırılmıştır. Literatür ve eser taraması yoluyla elde edilen örnekler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve sembollerin çağdaş grafik tasarım uygulamalarında yeri ve örnekleri ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler: Görsel İletişim, Grafik Tasarım, Türk Mitolojisi.

Kaynakça

• Akça, S. (2023). Geleneksel kültürün doğal miras alanlarının korunması ve sürdürülebilirliği üzerindeki etkisi: Çerkes kültürü örneği. Kültür Araştırmaları Dergisi, (16), 258–268.
• Ambrose, G., & Harris, P. (2009). The fundamentals of graphic design. AVA Publishing.
• Armstrong, H. (2010). Grafik tasarım kuramı: Tasarım alanından okumalar (M. E. Uslu, Çev.). Espas. Aslan, A. A. (2013). Anadolu, Kafkasya, Orta Asya Türk ve Amerika yerli Kızılderili halk edebiyatlarında “Tulparlar”. Türk Dünyası Araştırmaları, 102(207), 307–320.
• Atatürk Üniversitesi. (t.y.). Atatürk Üniversitesi kimlik: Amblem ve anlamı. Erişim tarihi: 28 Ekim 2025, https://
  atauni.edu.tr/tr/kimlik
• Becer, E. (2019). İletişim ve grafik tasarım. Dost Kitabevi.
• Çaydere, O. (2015). Grafik tasarım programlarına ilişkin öğretim elemanları ve öğrenci görüşleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin ana hatları. Kabalcı.
• Çoruhlu, Y. (2014). Türk sanatında hayvan sembolizmi: Kozmolojik, mitolojik, astrolojik, dinî ve edebî tasavvurlara göre. Kömen.
• Çoruhlu, Y. (2024). Bir Türk ikonu: Börü – Türk sanatı, mitolojisi, inanç ve geleneklerinde “kurt” imgesi. Ötüken.
• Eberhard, W. (1996). Çin’in şimal komşuları (N. Ulugtuğ, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
• Gombrich, E. H. (1950). Sanatın öyküsü. Remzi Kitabevi.
• Kafesoğlu, İ. (1972). Eski Türk dini. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, (3), 1–34.
• Karakurt, D. (2011). Türk söylence sözlüğü: Açıklamalı ansiklopedik mitoloji sözlüğü. Kabalcı Yayınevi. https://books.google.com.tr/books?id=JSDYBAAAQBAJ
• Kayıhan, M. (2019). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı logosunun anlamı. https://mustafakayihan.com/index.php/2019/11/27/t-c-kultur-ve-turizm-bakanligi-logosunun-anlami/
• Kına, S. A. (2022). Erken Cumhuriyet döneminde simgesel iktidara Bourdieu üzerinden bakmak: Posta pulları örneği. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, (62), 33–65.
• Ögel, B. (1995). Türk mitolojisi: Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar (Cilt 2). Türk Tarih Kurumu.
• Ögel, B. (2010). Türk mitolojisi: Kaynakları ve açıklamaları ile destanlar (Cilt 1). Türk Tarih Kurumu.
• Petrol Ofisi. (t.y.). Tarihçe. Erişim tarihi: 28 Ekim 2025, https://www.petrolofisi.com.tr/petrol-ofisi-grubu/tarihce
• Polis Akademisi. (t.y.). Tarihçe: Logonun tarihçesi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2025, https://www.pa.edu.tr/tarihce
• Roux, J.-P. (2005). Orta Asya’da kutsal bitkiler ve hayvanlar (A. Kazancıgil & L. Arslan, Çev.). Kabalcı.
• Sapiyev, Y. (2022). Kazakistan Cumhuriyeti’nin devlet sembolleri. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/kazakistancumhuriyetinin-devlet-sembolleri/2605418
• Tepecik, A. (2011). Türk kültüründe görsel kimlik öğeleri. Türk Yurdu Dergisi, 31(290), 49–54.
• Uçar, T. F. (2004). Görsel iletişim ve grafik tasarım. İnkılap.
• Uslu, B. (2016). Türk mitolojisi. Kamer.

Görsel Kaynaklar

• Görsel 1. Polis Akademisi. (t.y.). Kurumsal kimlik logosu. https://www.pa.edu.tr/kurumsal-kimlik adresinden erişildi: 15.10.2025.
• Görsel 2. Türk Tarih Kurumu. (t.y.). Kurumsal logo. https://www.ttk.gov.tr/ adresinden erişildi: 01.10.2025.
• Görsel 3. Selçuk Üniversitesi. (t.y.). Görsel kimlik logosu. https://www.selcuk.edu.tr/Birim/…/gorsel-kimlik/43068 adresinden erişildi: 10.09.2025.
• Görsel 4. Gazi Üniversitesi. (t.y.). Öğrenci toplulukları logosu. https://topluluklar.gazi.edu.tr/view/page/217525 adresinden erişildi: 20.09.2025.
• Görsel 5. Konyaspor Kulübü. (t.y.). Konyaspor logosu. Konyaspor Resmî Web Sitesi. https://www.konyaspor.org.tr/ basin-odasi Basinodasi adresinden erişildi: 25.09.2025.
• Görsel 6. Göktürk Bayrağı. (t.y.). https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:Flag_of_the_Göktürks_Khaganate.svg adresinden erişildi: 05.10.2025.
• Görsel 7. Türk Metal Sendikası. (t.y.). Kurumsal kimlik logosu. https://www.turkmetal.org.tr/bilgi/kurumsal-kimlik adresinden erişildi: 18.09.2025.
• Görsel 8. Cumhuriyet Dönemi İlk Kâğıt Parası. (t.y.). https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Dosya:5_Liras_1927.jpg adresinden erişildi: 07.10.2025.
• Görsel 9. Türkiye Arması. (t.y.). Namık İsmail. https://tr.wikipedia.org/wiki/Namık_İsmail adresinden erişildi: 07.10.2025.
• Görsel 10. Petrol Ofisi. (t.y.). Kurumsal logo. https://www.petrolofisi.com.tr/medya-merkezi/logolar adresinden erişildi: 30.09.2025.
• Görsel 11. Kazakistan devlet arması. (t.y.). https://tr.wikipedia.org/wiki/Tulpar#/media Dosya:Emblem_of_Kazakhstan_latin.svg adresinden erişildi: 12.10.2025.
• Görsel 12. Hamamözü Çerkes Derneği. (t.y.). https://www.facebook.com/hamamozucerkesdernegi/ adresinden erişildi: 28.09.2025.
• Görsel 13. Asya Hun Devleti Bayrağı. (t.y.). https://www.sabah.com.tr adresinden erişildi: 02.10.2025.
• Görsel 14. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.) https://www.ktb.gov.tr/TR-225882/kurumsal-logo-kilavuzu.html adresinden erişildi: 09.10.2025.
• Görsel 15. Atatürk Üniversitesi. (t.y.). Kurumsal kimlik logosu. https://atauni.edu.tr/kurumsal-kimlik-1/ adresinden erişildi: 13.10.2025