Özet: İnsanoğlu, ölümü ve yok olmayı algıladığı günden bu yana ölümü anlamlandırma ve bilinmezliğin verdiği korkuyu bertaraf etmenin yollarını aramıştır. Korkuyu sağaltmanın en önemli yolu olarak, sosyal organizasyonlar kurulmuş ve acı paylaşılarak ölümün bilinmezliğine anlamlar yüklenmeye başlanmıştır. Her toplumda yas/taziye vardır; fakat ölüm/yas/taziye ritüelleri veya törenleri her toplumda farklı şekillerde tezahür etmektedir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu kültüründe ağıt, taziye ortamlarında gerçekleşen ritüeller aracılığıyla kolektif bir şekilde nasıl gerçekleşmektedir? Araştırma sorusuna karşılık gelen saha araştırması sonucu bilgiler
derlenmiştir. Grup davranışının taziye ortamında incelenmesiyle benzer duygulanımların benzer davranışları doğurduğu görülmüştür. Kadın sosyalleşme mekânlarında gerçekleşen yas, matem ve taziye ritüelleri bu kapsamda ele alınarak bireysel ve kolektif psikoloji açısından ele alınıp değerlendirilmiştir. Birbirine yakın anlamlarda kullanılan bu terimlerin sosyal ve kültürel çevre bağlamında ayrılan yönlerinin olduğu tespit edilmiş ve aradaki ayrım literatür incelenerek açıklanmıştır. Kadınların taziye evlerinde acıyı en iyi yansıtanlar olarak görülmesi, acıyı en derinden kendilerinin hissettirdiğini göstermektedir. Kayıpla yaşantının sonlandırılabilmesi için sosyal desteğin öneminden söz eden çalışmalar neticesinde, kaybın birey psikolojisinde normalize edilebilmesi için kültürel olarak gerçekleştirilen ritüellerin önemi açığa çıkmaktadır. Bu ritüellerin kültürden kültüre değişmesi ve bulunduğu kültür içinde anlamlandırılması çalışmamızın derleme, saha çalışması ve katılarak gözlem sonucu geleneksel davranımlar ve düşünceler olarak değerlendirilmiş ve grup psikoterapi açısından sağaltım etkileri yorumlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Taziye, yas, matem, ritüel, katharsis, grup dinamiği, psikoterapi.
Kaynakça
- Adler, A. (2012). Yaşamın Anlam ve Amacı, çev. Kamuran Şipal, İstanbul: Say Yayınları
- Arkonaç, S. (1993), Grup İlişkileri, Alfa Basın yay. İstanbul
- Arkonaç, S. (2010). Kollektif Bilinç/Kollektif Temsiller: Wundt İle Durkheim, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Sosyal Psikoloji Anabilim Dalı, İstanbul. Durkheım ve Wundt, Sosyoloji ve Psikoloji, Fransa – Almanya İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi, 3.Dizi 21.Sayı, 2010/2 S/103-114
- Bâzîdî, M. M. (2019). Kürtlerin Gelenek ve Görenekleri, çev. Murad Celalî, İstanbul: Nûbihar Yayınları
- Bon, L. G. (1997), Kitleler Psikolojisi, çev. Hasan İlhan, İstanbul: Hayat Yayınları
- Bilir, O. (2012). Bir Güç Alanları Sistemi Olarak Müzik Toplum İlişkisi, Doğu-Batı Düşünce Dergisi 62, Ankara: Doğu-Batı Yayınları
- Canetti, E. (2006). Kitle ve İktidar, çev. Gülşat Aygen, Ayrıntı Yayınları
- Çakır, Ö. (2006). Türk Edebiyatında “Taziyetnâme”, TÜBAR-XIX-/2006-Bahar
- Çek, S. (2011). Ninnilere Bağlam Merkezli Bir Yaklaşım, Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/4 Fall 2011, p.61-75
- Çek, S. (2015). Türk Halk Ninnilerinde Kadın Diline Ait Metaforlar Üzerine Bir Değerlendirme, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 4/2 2015 s. 717-732
- Douglas, M. (1996) Natural Symbols: Explorations in Cosmology, London-New York: Routledge
- Eren, N. (1998). Psikotik ve Borderline Hasta Gruplarında Sanatla Psikoterapi Sürecinin İncelenmesi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, İstanbul
- Freud, S. (1975), Kitle Psikolojisi, (çev. Kamuran Şipal), İstanbul: Bozak yayınları
- Jacobı, J. (2002). C.G. Jung Psikolojisi, çev. M. Arap, İstanbul: İlhan Yayınevi
- Kavadar, N. S. (2021). Ahlaki Temeller, Ahlaki Kayıtsızlık ve Bilişsel Kapalılık İhtiyacı Arasındaki İlişkiye Grup Aidiyetinin Etkisi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul
- Kaderli, Z. (2018). Kültürel Söylemlerin Biçimlendirme Yerlemi Olarak Beden ve Çağdaş Beden Modifikasyonlarının Fenomenolojik Boyutları, folklor/edebiyat, cilt:24, sayı:94, 2018/2
- Le Breton, D. (2011). Ten ve iz, çev. İsmail Yerguz, İstanbul: Sel
- Maraş, A. (2014). Komplike Yas: Derleme ve Vaka Çalışması, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 2014, 1(1), 41-59
- May, R. (2010). Yaratma Cesareti, çev. Alper Oysal, İstanbul: Metis Yayınları
- Mollaibrahimoğlu, C. C. (2018). Ölünün Ardından Ağlamaya Dair Rivayetlerin Değerlendirilmesi, tasavvur tekirdag ilahiyat dergisi, c. 4, s.2: 540-562
- Ong, W. J. (2014). Sözlü ve Yazılı Kültür-Sözün Teknolojileşmesi, İstanbul: Metis Yayınları
- Özbay, F. (1977). Davranış ve Tutumları Etkileyen Bireysel ve Çevresel Faktörler, ODTÜ Yay. Ankara
- Özbek, Ö. (2021). Irvın D. Yalom’un Belirttiği 11 İyileştirici Faktöre Göre Mesnevî’nin Değerlendirilmesi, Selçuk Üniversitesi, Mevlâna Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü, Yükseklisans Tezi, Konya
- Özyeşil, Z. (2011). Üniversite Öğrencilerinin Öz-Anlayış Düzeylerinin Bilinçli Farkındalık Kişilik Özellikleri ve Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim B i l i m l e r i Anabilim Dalı, Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bilim Dalı, Doktora Tezi, Konya
- Rank, O. (2017). Doğum Travması, çev. Sabir Yücesoy, İstanbul: Metis Yayınları
- Sümbül, Y. Demir G. Cevriye (2019). Başkası’nın Ölümü ve Tragedyanın Kathartik Boyutu: Levinasçı Bir Okuma, FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi) FLSF (Journal of Philosophy and Social Sciences) 2019 Güz, sayı: 28, ss. 17-33
- Yalom, I. (2008). Güneşe Bakmak, Ölümle Yüzleşmek, çev. Zeliha İyidoğan Babayiğit, İstanbul: Kabalcı Yayınları.
- Young, K. (2006). Beden Folkloru, (çev. Serpil Cengiz), Geleneksel Yay. Ankara
- Wundt, W. (1912). Elemente der Völkerpsychologie Grundlinien einer psychologischen Entwicklungsgeschichte der Menschheit, Alfred Kroner Verlag, Leipzig
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: