9.1.14. Retorik Figürlerin Grafik Tasarım Alanında Görsel Retorik Oluşturmak için Kullanımının İncelenmesi

Yazar: Yavuz GÖRGÜN & Uğur ÖZHAN

Yıl: 2025 Cilt: 9 Sayı: 1 Sayfa: 231-248

Özet: Grafik tasarım, işlevsel ve estetik açıdan tatmin edici biçimde etkili bir görsel iletişim oluşturma çabasıdır. Grafik tasarımın temel amacı, görsel yolla alıcıya bir mesaj ileterek onu belirli bir davranışı gerçekleştirmeye veya bir düşünceye inanmaya ikna etmektir; başka bir deyişle retorik oluşturmaktır. Retorik ise etkili konuşmak, ikna etmek ve dinleyiciyi etkilemek için kullanılan yöntemleri ifade eder. Bu çalışmada, edebî dil sanatlarının görsel retorik amacıyla kullanımı incelenmiştir. Görsel retorik, görsel unsurların ikna edici ve etkili biçimde kullanılmasını amaçlayan bir iletişim stratejisidir. Etkili bir görsel retorik uygulaması, mesajın güçlü, akılda kalıcı ve ikna edici şekilde iletilmesini sağlayarak hedef kitlenin düşünce ve davranışlarında arzu edilen değişiklikleri oluşturmayı hedefler. Günümüzde dijital teknolojilerin gelişmesiyle birlikte, görsel içeriklerin üretim ve tüketiminin artması sonucunda görsel retorik özellikle sosyal medya gibi alanlarda yoğun olarak kullanılmaya başlamıştır. Görsel imgeler, düşüncelerimizi şekillendirmekte, duygularımızı tetiklemekte ve davranışlarımızı yönlendirmekte önemli bir rol oynamaktadır. Görsel tasarım disiplininde görsel retorik oluşturulurken renk, hiyerarşi, vurgu ve denge gibi temel tasarım ilkelerinin yanı sıra “metafor, metonimi, cinas, ironi” vb. retorik figürler de kullanılmaktadır. Bu kapsamda alan yazın taranarak mecaz, alegori, metafor, metonimi, sinekdok, hiperbol, cinas, ironi, parodi gibi retorik figürlerin görsel retorik oluşturmak için nasıl kullanılabileceği araştırılmıştır. Retorik figürlerin, görsel retorik amacıyla kullanımı derinlemesine incelenmiş ve görsel örnekler sunulmuştur. Amacı görsel retorik oluşturmak olan grafik tasarımcıların, retorik figürler hakkında bilgi sahibi olmalarının daha yaratıcı ve etkili tasarımlar ortaya koymalarını sağlayacağı sonucuna varılmıştır

Anahtar Kelimeler: Grafik Tasarım, Söz Sanatları, Retorik Figürler, Retorik, Görsel Retorik, Görsel Metafor

Kaynakça

• Alousque, I. N. (2015). Visual wine metaphor and metonymy in ads. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 173, 125-131.
• Andrews, S. J. (2011). Visual rhetoric in advertising: How consumers cope with a pleasant experience (Doctoral dissertation, University of Oregon).
• Aristoteles (1995). Retorik. M. H. Doğan (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
• Aydın, B. O. (2023). İkna Edici Görsel İletişim ve Etik: Sigara Karşıtı Kamu Spotlarının Analizi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (65), 199-222
• Baba, Ç. (2018). Retorikte ethosun yeri. Felsefe Dünyası, (67), 203-219.
• Barnard, M. (2013). Graphic Design As Communication. Taylor & Francis Group.
• Barthes, R. (2014). Goruntunun Retorigi, Sanat ve Muzik. Yapi Kredi Yayinlari.
• Başarır, M. (2016). Retorik ikna bileşenlerin siyasi liderlerce kullanımı: iktidar ve ana muhalefet liderlerinin TBMM grup konuşmaları üzerine bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 4(2).
• Batı, U. (2007). Reklamlarda Retorik Figürlerin Kullanımı. Öneri Dergisi, 7(28), 327-335.
• Batı, U. (2010). Reklamcılıkta retorik bir unsur olarak kadın bedeni temsilleri. Kültür ve İletişim, 13(1), 103-133.
• Becer, E. (2015). İletişim ve grafik tasarım. Dost Kitabevi Yayınları.
• Berger, Arthur A. (2000). Media and Communication Research Methods, California: Sage Publications.
• Bergström, B. (2008). Essentials of visual communication. İngiltere: Laurence King Publishing.
• Birol, E. (2022). Öğrencilerin görsel iletişim tasarımına giriş dersinde ‘Rebus kullanım’ becerilerine yönelik bir eylem araştırması. Modular Journal, 5(2), 225-240.
• Bonsiepe, G. (1965). Visual/verbal rhetoric. Ulm, 14(15–16), 37-42.
• Brygida Pawłowska-Jądrzyk, B. (2014). Visual Hiperbole in Advertising (Reconnaissance). Załącznik Kulturoznawczy, (1), 498-521
• Caivano, J. L. R., & López, M. A. (2010). How color rhetoric is used to persuade: Chromatic argumentation in visual statements.
• Callister, M. A., & Stern, L. A. (2007). The Role of Visual Hyperbole in Advertising Effectiveness. Journal of Current Issues & Research in Advertising, 29(2), 1–14. https://doi.org/10.1080/10641734.2007.10505212
• Currie, G. (2011). The irony in pictures. The British Journal of Aesthetics, 51(2), 149-167.
• Çakı, C. (2022). John Searle’nin Söz Eylem Kuramı Bağlamında Savaşa Maruz Kalan Çocukları Konu Alan Reklam Kampanyaları. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(2), 746-769
• Çam, Mehmet Safa (2015). Türkiye’de Basın Reklamlarının Retoriği: Otohaber Dergisinde1992 ve 2012 Yıllarında Yayınlanan Otomobil İlanlarının Karşılaştırmalı Analizi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sos. Bil. Enst., Ankara
• Çeken, B. (2016). Görsel Cinas ve Sosyal Afişlerde Kullanımı. Akdeniz Sanat, 9(18).
• Çomak, N. A. (2004). Kitle iletişim araçlarında dil kullanımı. Selçuk İletişim, 3, (2), 41-49.
• Dentith, S. (2002). Parody. Routledge.
• Demir, C., & Karakaş Yıldırım, Ö. (2019). Türkçede Metaforlar ve Metaforik Anlatımlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 1085-1096. https://doi.org/10.32709/akusosbil.599335
• Demir, C., & Yıldırım, Ö. K. (2019). Türkçede metaforlar ve metaforik anlatımlar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 1085-1096
• Ekinci, D. K. (2019). Tüketim Kültürü ve İkna Bağlamında Reklamda Retorik Figürlerin Kullanımı Üzerine Bir İnceleme. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 659-677.
• Ersan, M. (2022). Reklam Tasarımda Bir Görsel Anlatım Yöntemi Olarak Kişileştirme. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(84), 1739-1753
• Forceville, C. (1996). Pictorial Metaphor in Advertising. London: Routledge.
• Foss, S. K. (2004). Theory of visual rhetoric. In Handbook of visual communication (pp. 163-174). Routledge.
• Foss, S. K. (1994). Rhetorical Criticism: Exploration & Practice (2nd ed.). Waveland Press.
• Geçen, F. (2018). Güzel Sanatlar Lisesi Öğrencileri ile Anadolu Lisesi Son Sınıf Öğrencilerinin Çağdaş Sanat’a ve Kitsch Çalışmalara Bakış Açılarındaki Fark. Asos Journal, The Journal of Academic Social Science, 6(81), 283-299.
• Geçen, F. (2020). Kullanım Nesnelerinin Kavramsal Değişimi Ve Dadaizm. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 3(4), 141-151
• Gedik, M. B., & Taşçıoğlu, M. (2018). Afişte illüstrasyonun anlatım biçimleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(1), 104-124.
• Gezer, E. E. (2020). Görsel Retoriğin Reklamlarda Kullanımı ve Basılı Reklam Örnekleri. Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 2(2), 150-172
• Gibbs, R. W. (2008). Metaphor and Thought The State of the Art, Retrieved from: The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, (ed. by Raymond W. Gibbs, Jr.) Cambridge University Press
• Goldschmidt, G. (2001). Visual analogy a strategy for design reasoning and learning. In Design knowing and learning: Cognition in design education (pp. 199-219). Elsevier Science.
• Gonzálvez, F., Peña, S., & Pérez, L. (2011). Metaphor and metonymy revisited beyond the Contemporary Theory of Metaphor. Recent developments and applications. Review of Cognitive Linguistics, 9 (1), 11-25.
• Güleroğlu, S. (2024). Dilin anlam dünyası: alegori, metafor, mecaz ve benzetme. Turkish Academic Research Review, 9/2, 164-187, https://doi.org/10.30622/tarr.14445
• Gümüştekin, N. (2018). Reklam ve Grafik Tasarımda Retorik Anlatım. İdil Sanat Ve Dil Dergisi, 7(43), 269-280. DOI: 10.7816 /idil-07-43-07
• Hannoosh, M. (1989). The reflexive function of parody. Comparative literature, 41(2), 113-127.
• Hawhee, D., & Messaris, P. (2009). Review Essay: What’s Visual about “Visual Rhetoric”? Quarterly Journal of Speech, 95(2), 210–223. https://doi.org/10.1080/00335630902842095
• Heller, S., Vienne, V. (2012). 100 İdeas That Changed Graphic Design. Laurence King
• Hill,C. A. (2004).The Psychology Of Rhetorical Images. HillCharles A.&Helmers,M (Ed).Defining Visual Rhetorics. Lawrence Erlbaum Associates, Inc., Publishers. New York-London. pp.25-40
• Hutcheon, L. (2023). A theory of parody: The teachings of twentieth-century art forms. University of Illinois press.
• Jakobson, R. (1956). The Metaphoric and Metonymic Poles. In Fundamentals of Language (pp. 90-96). Mouton.
• Javaid Jamil, M., & Imtiaz Asif, S. (2023). The visual rhetoric of images: An exploration of visual rhetorical figures in digital advertising. PalArch’s Journal of Archeology of Egypt/Egyptology, 20(1), 119–141.
• Kardaş, B. ve Aslan, E. (2023). Markaların Sosyal Medyada Retorik Kullanımı Üzerine Nitel Bir Araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 16-35
• Kaufer, D. S., ve Butler, B. S. (2013). Rhetoric and the art of design. New York: Routledge.
• Kenney , K. and Scott , L.M. 2003 . ” A review of the visual rhetoric literature ” . In Persuasive imagery: A consumer response perspective , Edited by: Scott , L.M. and Batra , R. 17 – 56 . Mahwah , NJ : Lawrence Erlbaum Associates .
• Kireçci, A. N. (2018). Reklamcılıkta Görsel İknanın Kuramsallaştırılma Çabaları ve Philips ve McQuarrie’nin Reklamcılıkta Görsel Retorik Sınıflandırması Üzerinden Reklam Analizleri. Selçuk İletişim, 11(2), 347-373. https:// doi.org/10.18094/josc.415276
• Köksal, M. (2006). Boşluk ve Alegorik Anlatım, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü-Resim Anasanat Dalı, Doktora Tezi, Ankara
• Kövecses, Z. (2002). Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press
• Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago press.
• Lehtonen, K. E. (2011). Rhetoric of the visual: Metaphor in a still image. Jyväskylä studies in humanities, (166).
• Li,J. (2024). The Pictorial Turn and Visual Rhetoric: Analyzing Image Agency and Persuasion in Contemporary Media. Advances in Humanities Research,9,31-35.
• Liman Turan, S. (2021). Görsel retorik paradigması. Journal of Social and Humanities Sciences Research,8(71), 1583-1587
• Lu, D. (2023). Performing zero waste: lifestyle movement, consumer culture, and promotion strategies of social media influencers. Environmental Sociology, 10(1), 12–29
• McCormack, K. C. (2014). Ethos, pathos, and logos: The benefits of Aristotelian rhetoric in the courtroom. Wash. U. Jurisprudence Rev., 7, 131
• McQUARRIE, E. W. and MICK, D. G. (1999). Visual Rhetoric in Advertising: Text-Interpretive, Experimental and Reader-Response Analyses. The Journal of Consumer Research, 26, 37
• McQuarrie, E. F., & Mick, D. G. (1996). Figures of rhetoric in advertising language. Journal of Consumer Research, 22(4), 424-438. https://doi.org/10.1086/209459
• McQuarrie, E. F., & Mick, D. G. (2003). Visual and verbal rhetorical figures under directed processing versus incidental exposure to advertising. Journal of consumer research, 29(4), 579-587.
• Moore, C. A. (2017). Seriously funny: Metaphor and the Visual Pun. Medium. com. Accessed Nov, 13, 2024.
• Mulken, M., Le Pair, R., & Forceville, C. (2010). The İmpact Of Perceived Complexity, Deviation And Comprehension on The Appreciation of Visual Metaphor in Advertising Across Three European Countries. Journal of Pragmatics, 42(12), 3418-3430.
• Onursoy, S. (2019). Görsel iletişim ve imge. Ankara: Pegem Akademi.
• Özay, G. P. T. (2007). İtalyan rönesansı resminde anatanrıça kültü çıkışlı analoji ve metaforlar (yüksek lisans tezi, 2007).
• Özhan, U. (2019). Liselerde Sosyal Ağ Olgusunun İncelenmesi: Malatya Örneği. Yayımlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Peterson, V. V. (2001). The rhetorical criticism of visual elements: An alternative to Foss’s Schema. Southern Communication Journal. 67(1),19-32
• Phillips B ve McQuarrie E (2004) Beyond Visual Metaphor: A New Typology of Visual Rhetoric in Advertising, Marketing Theory, 4(1/2), 113-136
• Rose, M. A. (2011). Pictoral irony, Parody and Pastiche. Bielefeld: Aisthesis Verlag.Aritonang, Helena, and Sri J. Ownie. “The Figures of Speech in Vogue’s Advertisements.” Linguistica, vol. 2, no. 4, 2013.
• Scott, B. (2004). Picturing irony: The subversive power of photography 1. Visual Communication, 3(1), 31-59.
• Sillince, J. A. A. (2006). Creation of competitive advantage. Management Communication Quarterly, 20(2), 186–212.
• Şahin, S. (2010). Dijital devrim ile birlikte sanatta mekân, beden, algı değişimi Master’s thesis, Marmara Universitesi .
• Şişman, M. (2009). Öğretmen yeterlilikleri: Modern bir söylem ve retorik. İnönü üniversitesi eğitim fakültesi dergisi, 10(3), 63-82.
• Tankız, K. D., & Özhan, U. (2023). Müzik Öğretmenliği Öğrencilerinin İnstagram Bağımlılıkları ile Akademik Ertelemecilik Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 670-687.
• Toksöz, E. (2023). Sosyal Farkındalık İçerikli Afiş Tasarımında Mizahi Anlatım Dili. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 9(33), 29-39
• Yılmaz, M., ve Ersan, M. (2017). Logo tasarımında görsel retorik. SED Sanat Eğitimi Dergisi, 5(2), s:199-212.