S.1.7. Tanrıçalardan Kadın Sorunlarına: Tomur Atagök’ün Resimlerinde Kadın Olgusu

Yazar: İlona BAYTAR

Yıl: 2022 Cilt: 6 Sayı: Özel Sayı 1 Sayfa: 86-102

Gönderim Tarihi: 08.02.2022

Kabul Tarihi: 02.03.2022

Özet: Kadın tarihsel süreç içinde farklı yerlerde konumlandırılmış olsa da görsel sanatlarda en temel konulardan biri olarak yer alır. Ancak “kadın” olarak kendini var etme çabası ne yazık ki 20. yüzyıldan itibaren görünür olmaya başlar ve bir kadın sanatçı olgusundan söz edilir olur. İlk olarak 1960’larda feminist hareketler ile gündeme gelmeye başlayan kadın sanatçı kavramı aynı dönemlerde bizde tam karşılığını bulmamış olsa da ilerleyen dönemlerde gündeme gelecek, kadınları ve kadın sorunlarını konu alan çalışmalar yapılacaktır. Kadın kavram olarak Cumhuriyet ideolojisinin dayanağı olan “kadını modernleştirmek aynı zamanda toplumunu da modernleştirmenin öncülüdür düşüncesi” ile başlangıçta annelik vurgusuyla birlikte Batı’daki hem cinsleri kadar zorluklarla karşılaşmamış olsa da kadınların sanat ortamında kendilerine düşen pay her zaman için daha az olmuş, ancak buna karşın Türk sanat tarihi yazımının dışında tutulmamışlardır. II. Meşrutiyet döneminden itibaren erkeklerin yanında sadece yazar değil, aynı zamanda birer ressam olarak adlarından söz ettiren kadınların hak arayışları Batı’da olduğu kadar eylemlere sahne olmamıştır. Nitekim 1980’lerin Batı dünyasında kadın hakları savunusu en hareketli günlerini yaşarken bizde bir kadın hem sanatçı hem de
müzeci olarak önemli işlere imzasını atacak, adından söz ettirecektir. “Tanrıçalardan Kadın Sorunlarına; Tomur Atagök’ün Resimlerinde Kadın Olgusu” başlığını taşıyan bu çalışmada kadının toplumsal konumundan hareketle Türk resminin önemli kadın sanatçıları arasında yer alan ve çalışmalarında kadın temasını kullanan Tomur Atagök’ün çalışmaları üzerinden Türkiye’deki kadın sanatçı profilinin verilmesi amaçlanmıştır. Bilimsel verilere dayanarak betimsel modelli nitel bir araştırma makalesi olan söz konusu çalışmada veri toplaması literatür taraması, temel nitelikli sanat tarihi, sosyoloji, kültürel antrolopoloji kitapları ile konuyla ilgili makale ve tezlerin incelenmesi ile yapılmıştır. Atagök’ün sanat yaşamı üzerinde durulmuş, sanatçının üslubu ve çalışmaları kadın teması üzerinden ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kadın, Resim, Tomur Atagök, Feminizm, Soyutlama.

Kaynakça

• Anonim, (1983). “Tomur Atagök İle Görüşme”. Boyut. Ekim (2(16), s.16-20
• Antmen, Ahu (ed.) (2012), Sanat Cinsiyet, Sanat Tarihi ve Feminist Eleştiri, (Çev. Esin Soğancılar, Ahu Antmen), İstanbul: İletişim Yayınları
• Arat, Necla, (1992), Her Yönüyle Türkiye’de Kadın Olgusu, İstanbul: Say Yayınları, 1992
• Atagök, Tomur, (1995), İzler, İstanbul: YTÜ ve Türk Kadınlar Derneği, Giriş Yazısı ——————-, http://tomuratagok.com/ozgecmis.php?l=tr Erişim tarihi:15 Ocak 2022 ——————-,(2015), Tomur Atagök, Beşiktaş Kültür Merkezi, İstanbul. ——————,(2014), Tomur Atagök Kataloğu, Mine Sanat Galerisi, İstanbul
• Baytar, İlona, (2020), “Görünmeden Görünür Olmak; Valide Sultanlar Ve Mimari Yapıları”, Tarihte Kadın (Haz. Mehtap Nasıroğlu Aydın), Paradigma Akademi, s. 324
• —————– (2020b), “Gündelik Hayata Dokunan Bir Ressam, Mehmed Ruhi Bey”, Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, C. VII, S. 1, s. 37-55
• —————— (2021), “Çallı Demek, Resim Demektir”, İbrahim Çallı, İzmir: Folkart Galeri
• Beauvoir, S., (1973), The Second Sex, (Ed. H. M. Parsley), Newyork:Vintage Books
• Berktay, Fatmagül, (1998), “Cumhuriyet’in 75 Yıllık Serüvenine Kadınlar Açısından Bakmak”, İstanbul: Türk Tarih Vakfı Yayınları
• Beykal, C. (1983). “Yeni Kadın ve İnas Sanayi-i Nefise Mektebi”, Yeni Boyut Plastik Sanatlar Dergisi, Ankara, Ekim, Yıl 2, No.16, ss. 6-13.
• Boyraz Burak, Şahin Ü. Irmak, (2018), “Türk Sanatçı Tomur Atagök’ün 2000-2015 Yılları Arasındaki Sergilerine Dair Bir Araştırma”, Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.II, S. 2, s.70-94
• Büyükişleyen, Zahit, (2002), “Gerçeğin Göreceliği ile Sanatın Göreceliğini Birleştiren Bir Sanatçı: Tomur Atagök”, Artist Skala, S.5, s. 63
• Çakır, S. (2007). “Feminizm: Ataerkil İktidarın Eleştirisi”, 19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Modern Siyasi İdeolojiler, (Der. B.Örs.), Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2007, s. 413-475
• Demir, Z. (2014). Modern ve Postmodern Feminizm. İstanbul: Sentez Yayıncılık
• Demiröz, Ayşe, (1984), “Kadınların Siyasal Haklarının 50. Yıl Dönümünde Bin bir Çilenin, Acının, Engelin İçinden”, Saçak, S.11, s. 11
• Devrim, Melishan, (2006), “Kültürel Feminizm ve Kültürün Cinsiyeti”, Sanat Tarihi Araştırmaları, S.1, s.201-214
• Gorrill, Helen Kadından Ressam Olmaz, İstanbul 2021
• Mamur, Nuray (2012), Türk Resim Sanatında Kadın Sanatçının Tuvalinde Kadın İmgesi”, Akademik Bakış Dergisi, S. 28, s. 3-4
• Mutlu, Asım, (1985), “Belkıs Mustafa”, Sanat Dünyamız, S.33, İstanbul, s. 40-45
• Nochlin, Linda, (2018), Kadınlar, Sanat ve İktidar, (Çev. Süreyya Evren), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
• Okkalı, İlkay Canan, (2018), “Güzin Duran: Eşinin Gölgesinde Bir Kadın Ressam”, Sanatın Gölgedeki Kadınları, (Der. Özlem Belkıs, Duygu Kankaytsın), İstanbul: Ayrıntı Yayınları, s. 448
• ————————-, (2019), “II. Meşrutiyet Dönemi Resim Sanatında Nesne ce Özne Olarak Kadın”, Art- Sanat, S.11, s. 47–70
• Özdemir, Derya, “Feminist Eleştiri Bağlamında Kadın Sanatçıların Eserlerinde “Beden İmgesi” Atatürk Üniversitesi GSF Sanat Dergisi, s.45-56
• Özşahin Ezgi, (2020), “Sanatla Etkili Bir Şey Anlatabildiğimi Düşünmüyorum”, http://www.sanatatak.com/view/ sanatla-etkili-bir-sey-anlatabildigimi-dusunmuyorum Erişim Tarihi: 22 Ocak 2022
• Öztürk, Şeyda, (2009), “Feminizm”, Cogito, S. 58, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, s. 5
• Paşalıoğlu, Hacer Banu, (1996), İnas Sanayi-i Nefise Mektebi ve Mezunları, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
• Pelvanoğlu, Burcu, (2015), “Tomur Atagök’e Dair”, Tomur Atagök, s. 236-238
• Pollock, Griselda, (2010), “Modernlik ve Kadınlığın Mekânları”, Sanat Cinsiyet Sanat Tarihi ve Feminist Eleştiri, (Ed. Ahu Antmen), İstanbul: İletişim Yayınları, s. 212-213
• Sevim, Ayşe (2005), Feminizm, İstanbul: İnsan Yayınları
• Taktak, Yusuf, (1994), “Tomur Atagök Güncelerin İzinde”, Anons, S.38, İstanbul, s. 22-23
• Taş, Gün, (2016), “Feminizm Üzerine Genel Bir Değerlendirme: Kavramsal Analizi, Tarihsel Süreçleri ve Dönüşümleri”, Akademik Hassasiyetler, C. III, S. 5, s. 163-175
• Toros, Taha, (1988), İlk Kadın Ressamlarımız, İstanbul: Akbank Yayınları, s. 42-45
• Uygarlık Tarihi, (Ed. İsmail Güven, Ömer Adıgüzel, vd), Pegem Akademi, Ankara 2014, s. 57
• Uzunoğlu, Meryem, (2008), Cumhuriyetten Günümüze Toplumsal Değişimin Türk Resim Sanatında Kadın İmgesine Yansıması, Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, s.46
• —————–, (2019), “İnas Sanayi-i Nefise Mekteb-i Âlisi”, Toplumsal Tarih, İstanbul, S. 303, s. 44-52
• Yaman, Zeynep Yasa, (1994), “İnas Sanayi-i Nefise Mektebi Âlisi”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. IV, İstanbul, s.170;
• http://www.turkishpaintings.com/index.php?p=37&l=1&modPainters_artistDetailID=210 Erişim Tarihi: 22 Ocak 2022)
• http://www.istanbulkadinmuzesi.org/tomur-atagok Erişim Tarihi: 20 Ocak 2022
• (https://www.yildiz.edu.tr/haberler/06/2021/7445/YT%C3%9C-K%C3%BClt%C3%BCr-ve-Sanat-Etkinlikleri Erişim Tarihi: 31 Ocak 2022)
• (https://www.istanbulmodern.org/dosya/2688/tomur-atagok_2688_5161423.pdf

Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.