Yazar: Betül DAĞDEVİREN & Yüksel GÖĞEBAKAN
Yıl: 2022 Cilt: 6 Sayı: Özel Sayı 1 Sayfa: 103-115
Gönderim Tarihi: 08.02.2022
Kabul Tarihi: 02.03.2022
Özet: Bu çalışmada; psikoloji ve resim sanatı arasındaki uyum ve her iki yaklaşım arasındaki bağlantılar konu alınmıştır. Bu kapsamda psikolojinin belirli bir alanı olan psikanaliz ile resim sanatı arasında bir bağ kurularak, disiplinler arasındaki bütünlük sağlanmaya çalışılmıştır. Çalışma, her iki alandaki çeşitli kaynaklardan elde edilen bilgilerin, literatür taraması yöntemi kullanılarak, kendi aralarında ilişkilendirilmesiyle oluşturulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, psikanalizin resim sanatına yansımaları ve sanatçıların bilinçaltında var olan duygularının eserlere yansımalarını ele almaktır. Sigmund Freud’un çalışmaları üzerine kurulmuş olan Psikanaliz Kuramı, bilinçaltında var olan duygulara bağlı olarak gelişmiş ve birçok alanda etkisini göstermiştir. Kendinden sonra gelen düşünürleri ve sanatçıları da etkileyen Freud, resim sanatının gelişimine ve bu kapsamda üretilen eserlerin arka planının ortaya konulmasına da büyük katkı sağlamıştır. Buna bağlı olarak bilinçaltında varlığını sürdüren duygular ve yaşantılar, sanatçıların eserlerine yansıyarak büyük etkilere ve gelişmelere yol açmıştır. Psikanalizi sanatla birleştiren Freud, sanatçıların da bilinçaltında var olan duygu ve düşüncelerini eserler aracılığıyla ortaya konmasını sağlamıştır. Aynı zamanda dış dünyadan alınan gerçeklikler, bilinçaltında şekillenerek resim sanatında bireyselleşmeye ve özgünlüğün ortaya çıkmasına katkı sağlamıştır. Freud’un etkilendiği sanatçıların eserlerine ait sanatsal yorumlar, bilimsellik kazanmış, sanatçının dış dünyadan almış olduğu veriler bilinçaltında şekillenerek bir dışavurum meydana getirmiştir. Buna bağlı olarak da algılama duyuma bağlı olarak gerçekleşmiştir. Evrendeki varlıklar ve toplumsal gerçeklik yaşam şartlarına bağlı olarak görsel algılama sayesinde kendini göstermiştir. Görsel algılama ve duyu yoluyla algılanan soyut ve somut kavramların tamamı, bireylerde ve toplumlarda farklı çağrışımlar uyandırmış, bu sebepten dolayı bireylerin yaşam alanlarında algılama biçimlerini ve düşlerini ön plana çıkarmıştır. Diğer taraftan psikolojiye bağlı olan Gestalt kuramı da bireylerde farklılık göstererek, görsel algılamayı etkilemiştir. Çalışma kapsamında her iki kuramın resimsel anlatım bakımından mekân oluşumuna etkisi resim sanatı üzerinden irdelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Psikanaliz, Gestalt, Görsel Algı Kuramı, Duyum-Algı, Resim Sanatı.
Kaynakça
- Acar, B. (2007) “Dışavurumculuk ile Dışavurumun Ayrımlaştırılması”, Artist Modern Dergisi, (10/83), ss. 49-51
- Antmen, A., (2008), 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar, (1.Baskı), İstanbul: Sel Yayıncılık
- Arkonaç, S.A., (2003), Psikoloji-Zihin Süreçleri Bilimi, (1.Baskı), İstanbul: Alfa Yayıncılık
- Aydınlı, S., (1992), Mimarlıkta Görsel Analiz,(1. Baskı), İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi
- Bachelard, G., (1996), Mekanın Poetikası, çev, Aykut Derman, (1.Basım), İstanbul: Kesit Yayınları
- Beyoğlu, A., “Sanat Eğitiminde Algı, Görsel Algı ve Yanılsama: Victor Vasarely’nin Çalışmaları Üzerine Bir İnceleme”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17/2015, (1), ss. 333-340).
- Cassou, J., (1999), Sembolizm Sanat Ansiklopedisi, çev. Özdemir İnce, İlhan Usmanbaş, (3. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapevi
- Cevizci, A., (2000), Felsefe Sözlüğü, (3. Baskı), İstanbul: Paradigma Yayınları
- Cüceloğlu, D., (2016), İnsan ve Davranışı, (33. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapevi
- Çağlayan, S., M. Korkmaz, vd…, “Sanatta Görsel Algını Literatür Açıdan Değerlendirilmesi”, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2014/3 (1), ss. 168-169
- Daş, C., (2018), Gestalt Terapi Bütünleşmek ve Büyümek, (6. Baskı), Ankara: Altınordu Yayınları
- Eroğlu, Ö., (2007), Sanatın Tarihi, (1. Baskı), İstanbul: Mart Matbaacılık Sanatları
- Farthing, S., (2012), Sanatın Tüm Öyküsü, çev. Gizem Aldoğan, Firdevs Candil Çulcu, (1. Baskı), Çin: Hayalprest Yayınevi.
- Freud, S., (2014), Psikanalize Giriş- Rüya, çev. A. Can İdemen, (2. Baskı), İstanbul: Cem Yayınevi
- Freud, S., (1999), Yaratıcı Yazarlar ve Gündüz Düşleri, çev. Dr. Emre Kapkın, Ayşen Tekşen Kapkın, İstanbul: Payel Yayınevi
- Güney, M., (2011), Sanat ve Psikiyatri, (2. Baskı), Ankara: Grafik Çalışma Yayınevi
- Hançerlioğlu, O., (2016), Felsefe Sözlüğü, (18. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapevi
- Hodge, S., (2021), Modern Sanatın Kısa Öyküsü, çev. Deniz Öztok, (1. Basım), İstanbul: Hep Kitap
- Kınay, C., (1993), Sanat Tarihi, (1. Baskı), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
- Krausse, A.C., (2005), Rönesanstan Günümüze Resim Sanatının Öyküsü, çev. Dilek Zaptçıoğlu, (1. Basım), Almanya: Literatür Yayıncılık
- Özgü, H., (1994), Psikolojinin Üç Büyükleri-Freud, Adler, Jung, (1. Baskı), İstanbul: Mart Yayıncılık
- Parman, T., (2007), Freud ve Çağdaş Sanat, (1. Baskı), İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık
- Passeron, R., (1982), Sürrealizm Sanat Ansiklopedisi, çev. Sezer Tansuğ, (1. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapev
- Richard, L., (1999), Ekspresyonizm Sanat Ansiklopedisi, çev. Beral Madra, Sinem Gürsoy, İlhan Usambaş, (3. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapevi
- Rona, Z., (2008), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi 2, (2. Baskı), İstanbul:Yem Yayın
- Senemoğlu, N., (1997), Gelişim Öğrenme ve Öğretim Kuramdan Uygulamaya, (1.Baskı), Ankara: Ertem Matbaacılık.
- Schultz, S.E., vd., (2002), Modern Psikoloji Tarihi, çev. Yasemin Aslay, (2. Basım), İstanbul: Kaknüs Yayıncılık
- Turani, A., (2012), Dünya Sanat Tarihi, (16. Baskı), İstanbul: Remzi Kitapevi
- Ulusoy, A., vd., (2015), Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi, (8. Baskı), Ankara: Anı Yayıncılık
- İnankur, Z., (2008), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi 2, (2. Baskı), İstanbul: Yem Yayın
- (https://sozluk.gov.tr/)
- Görsel 1: https://eclecticlight.co/2016/11/29/into-the-light-odilon-redons-unique-eye-1-to-1894/
- Görsel 2: https://www.sanatabasla.com/2021/07/tepegoz-cyclops-redon/
- Görsel 3: https://stringfixer.com/tr/Anxiety_(painting)
- Görsel 4: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87%C4%B1%C4%9Fl%C4%B1k_(tablo)
- Görsel 5: https://www.kreatifbiri.com/bellegin-azmi-the-persistence-of-memory/
- Görsel 6: https://tr.pinterest.com/stephfayard39/art-famous-works/
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: