Yazar: Melih Can TOYGU
Yıl: 2026 Cilt: 10 Sayı: 1 Sayfa: 69-78
Özet: Bu makale, kadınların bağımsızlık korkusu ve kurtarıcı beklentisiyle karakterize edilen Sindirella Kompleksi’ni çağdaş sanat pratikleri üzerinden sorunsallaştırmaktadır. Feminist sanat eleştirisinin temel kavramlarından bakış (gaze) teorisinin analitik bir araç olarak kullanıldığı bu çalışmada, amaçlı örneklem yöntemiyle Türkiye çağdaş sanatının öncü isimlerinden İnci Eviner’in sanatı örnek olay olarak incelenmiştir. Araştırma kapsamında sanatçının Harem (1997), New Citizen (2009) ve Biz, Başka Yerde (2019) adlı eserleri analiz edilerek, psikolojik ve sosyolojik bağlamda kadına dayatılan pasifliğin sanatsal eylemle nasıl yapı söküme uğratıldığı ortaya konmuştur. Çalışmanın bulguları, Eviner’in sanatının yalnızca bireysel bir başkaldırıdan öte, pasif beklentiyi eylemliliğe dönüştüren kolektif bir dayanışma modeli sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, temelinde insanı insana anlatma gayesi taşıyan sanatın, toplumsal cinsiyet rollerinin yarattığı tıkanıklıkları ve akademik ve sanatsal kariyerlerdeki cam tavanları aşmadaki dönüştürücü rolüne dair disiplinlerarası bir perspektif sunma hedefindedir.
Anahtar Kelimeler: Sindirella Kompleksi, İnci Eviner, Sanat Eleştirisi, Bakış (Gaze), Sanatçı Akademisyenlik.
Kaynakça
- Antmen, A. (2000). Kimlikli bedenler: Sanat, kimlik, cinsiyet. Sel Yayıncılık.
- Antmen, A. (2014). İçerideki/dışarıdaki sanat: Türkiye’de çağdaş sanatın 30 yılı. Yapı Kredi Yayınları.
- Asena, D. (1987). Kadının adı yok. Afa Yayınları.
- Ayanoğlu, F. (2017). Cam tavan: Akademisyen kadınlar üzerine bir araştırma. Akademik Bakış Dergisi, (61), 1-15.
- Aydın, S. K. (2024). Dünyadaki ilk kadın teşkilatlanması olan Bacıyân-ı Rum: Kadın Ahiler ve kadınların Ahilikteki statü ve rolleri. Kültürel Miras Araştırmaları Dergisi, 5(2), 53-59.
- Berger, J. (2007). Sanat ve devrim (3. Baskı). Agora Kitaplığı.
- Berktay, F. (2010). Tarihin cinsiyeti. Metis Yayınları.
- Cantekin, Y. (2024). The complete marbles: Marc Quinn’in ideal beden ve öteki kavramlarına katkısı. Art-e Sanat Dergisi, 16(32), 864-879. https://doi.org/10.21602/sduarte.1367289
- Connell, R. (2002). Gender. Polity Press.
- Coward, R. (1989). Kadınlık arzuları: Günümüzde kadın cinselliği (A. Yalçınkaya, Çev.). Ayrıntı Yayınevi.
- Dowling, C. (1981). The Cinderella complex: Women’s hidden fear of independence. Summit Books.
- Ergül, İ. (2024). Çağdaş sanatta yenilikçi bakış açılarıyla feminizm: Sergi pratikleri ve sanatsal yaklaşımlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
- Erzen, J. N. (2015). Çoğul estetik. Metis Yayınları.
- Fink, A. (2019). Conducting research literature reviews: From the internet to paper (5th ed.). SAGE Publications.
- Kabasakal, H. (1998). Türkiye’de kadınların iş hayatındaki yeri ve kariyer engelleri. Amme İdaresi Dergisi, 31(2), 75-89.
- Kayserili, M. E., Kayserili, M. S., & Satır, U. K. (2023). Sanat eğitiminin önemi ve diğer disiplin alanları üzerindeki etkisi. C. Şengünalp (Ed.), Disiplinler arası sanat pratikleri içinde (s. 160-169). Detay Yayıncılık.
- Leathwood, C., & Read, B. (2009). Gender and the changing face of higher education: A feminized future? SRHE and Open University Press.
- Nochlin, L. (1971). Why have there been no great women artists? ARTnews, 69(9), 22-39.
- Öngünç, B. (2023). Kadın akademisyenlerin akademik hayatlarında karşılaştıkları sorunlar üzerine bir araştırma: İstanbul örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
- Özkan, M., & Özkan, B. (2010). Toplumsal cinsiyet ve kariyer engelleri. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10(19), 321-344.
- Pollock, G. (2021). Vision and difference: Feminism, femininity and histories of art. Routledge.
- Seguino, S. (2000). Gender inequality and economic growth: A cross-country analysis. World Development, 28(7), 1211-1230. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(00)00018-8
- Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
- Şan, K. (2023). Sanat ve zanaat akımı bağlamında tuval üzerine nakış uygulamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
- Tan, M. (2000). Türkiye’de kadın akademisyenler: Dün, bugün ve gelecek. Kültür Bakanlığı Yayınları.
- Young, J. E., & Klosko, J. S. (1994). Reinventing your life: The breakthrough program to end negative behavior and feel great again. Plume.
Share this content: