Yazar: Eda DEMİR TOSUNOĞLU
Yıl: 2026 Cilt: 10 Sayfa: 171-179
Gönderim Tarihi: 12.10.2026
Kabul Tarihi: 07.11.2026
Özet:
Görme engelli bireylerin sanat eğitimine katılımını artırmayı ve dokunsal algı kapasitelerini geliştirmeyi amaçlayan bu çalışma, kapsayıcı bir seramik eğitimi modeli ortaya koymaktadır. Seramik; esnek (plastik), kolay şekillendirilebilir ve üç boyutlu yapısıyla görme engelli bireylere sanatsal ifadenin yanı sıra duyusal ve psikomotor rehabilitasyon imkânı sunmaktadır. Nitel bir literatür derlemesi olarak kurgulanan araştırmada; dokunsal algı, işleyen bellek ve dokunsal materyal etkileşimine ilişkin literatür kuramsal boyutta taranmış ve içerik analiziyle incelenmiştir. Bu kapsamda Batman ve Kayseri Selçuklu Uygarlığı müzelerindeki erişilebilirlik uygulamaları, Fingertip Temperature gibi endüstriyel tasarımlar ile 3D baskı ve mürekkep püskürtmeli seramik baskı gibi dijital teknolojilere ilişkin kaynaklar da değerlendirilmiştir.
İncelenen literatür, görme duyusunun yokluğunda dokunsal algının zihinsel haritalandırma ve nesne kavrama süreçlerinde temel rol üstlendiğine işaret etmektedir. Seramik formlara ait doku, hacim, derinlik, simetri ve denge unsurlarının parmak uçlarıyla zihinde biçimlenebildiği belirtilmektedir. Ayrıca 3D baskı ve mikrokapsül kâğıt gibi dokunsal baskı teknolojileriyle kilin organik yapısının entegrasyonunun duyusal doyumu artırabileceği ve ince motor becerilerini destekleyebileceği değerlendirilmektedir. Doğru mekânsal düzenlemeler, kabartmalı şablonlar ve referans modeller sağlandığında görme engelli bireylerin seramik üretimine katılımının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Çalışma; fırsat eşitliği çerçevesinde el-beyin koordinasyonunu, derin duyu gelişimini ve sosyalleşmeyi destekleyen kapsayıcı bir seramik eğitimi müfredatı için kuramsal bir öneri çerçevesi sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Görme Engelliler, Seramik Eğitimi, Dokunsal Algı, Kapsayıcı Sanat Eğitimi, Özel Eğitim.
Kaynakça
Ağca, Ç., & Akengin, G. (2025). Görme engelli bireylerin yaşamını kolaylaştırmaya yönelik bir önerme: “Braille alfabeli” süt ambalajı. Journal of Arts, 8(1), e2581. https://doi.org/10.31566/arts.2581
Demir, N. B., & Eliri, İ. (2023). Görme engelli bireylerde plastik sanatlar eğitimi. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, (11), 112–123. https://doi.org/10.29228/usved.70027
Gürdal, A. (2018, 1–3 Kasım). Erişilebilir tasarımlar nasıl üretilir: Dokunsal okunabilir tasarımlar? [Tam metin bildiri]. 6. Uluslararası Matbaa Teknolojileri Sempozyumu, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, İstanbul, Türkiye.
Kızılaslan, A., & Sümer Dodur, H. M. (2021). Görme yetersizliği olan bireylerde dokunsal işleyen bellek stratejileri. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 2(2), 171–184. https://izlik.org/JA23GE63XG
Kulbak, İ. B. (2025). Görme engelliler için sanat ve tasarım: Kamusal alanda bilgiye erişimi destekleyen seramik tabanlı uygulamalar [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Korkmaz, T., & Kılıç, S. S. (2018). Engelli bireylerle sanat çalışmalarına bir örnek: Görme engellilerle seramik çalıştayı. M. Şahin (Ed.), II. Uluslararası Yaratıcı ve İnovatif Yaklaşımlar Konferansı Bildiriler Kitabı içinde (ss. 111–118). Rating Academy Yayınları.
Li, A. C.-W. (2014). Exploring perceptions of braille on common everyday objects [Master’s research paper, OCAD University]. OCAD University Open Research Repository. https://openresearch.ocadu.ca/id/eprint/155/
Sadato, N., Pascual-Leone, A., Grafman, J., Ibañez, V., Deiber, M. P., Dold, G., & Hallett, M. (1996). Activation of the primary visual cortex by Braille reading in blind subjects. Nature, 380(6574), 526–528. https://doi.org/10.1038/380526a0
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: