10.4. Adana Hafif Raylı Sistem Yönlendirme ve Bilgilendirme Grafiklerinin Tasarım İlkeleri Açısından İncelenmesi*

Yazar: Cihangir EKER

Yıl: 2026 Cilt: 10 Sayı: 1 Sayfa: 40-53

Özet: Bu çalışmada, Adana’da işletilen hafif raylı sistemin sahip olduğu yönlendirme ve bilgilendirme tasarımları incelenerek bu tasarımların biçim, içerik ve konumlandırma özellikleriyle yeniden değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma durum çalışması desenine göre şekillendirilmiş olup, incelemeyi kuramsal olarak destekleyebilmesi amacıyla okunabilirlik, bilişsel harita ve wayshowing kavramları kuramsal çerçeve olarak ele alınmıştır. İncelenen grafiklerin sahip olması gereken tasarım özelliklerinin belirlenebilmesi ve kuramsal bir temellendirme yapabilmek için doküman incelemesi yapılmıştır. İncelemeler sonucunda: Adana hafif raylı sisteminin yönlendirme ve bilgilendirme grafiklerinin yetersiz konumlandırmaya sahip olduğu, tasarım dilinde bütünlüğün olmadığı ve yerellikten uzak olduğu, ayrıca eskimelere ve güncellemelere karşı sürdürülebilir bir tasarım uygulamasının gerçekleştirilmediği görülmüştür. Raylı sistemin yönlendirme ve bilgilendirme grafiklerinin tasarım, konum, bütünlük gibi unsurlar bağlamında yeniden değerlendirilmesi, sistemin kullanılabilirliğinin artması açısından önemlidir. Bu araştırmanın, Adana özelinde raylı sistem yönlendirme ve bilgilendirme grafiklerine yönelik literatüre katkıda bulunması, ayrıca Adana’nın hafif raylı sisteminin yönlendirme ve bilgilendirme grafiklerinin yeniden gözden geçirilmesi için bir hareket noktası oluşturması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yönlendirme Tasarımı, Bilgilendirme Tasarımı, Grafik Tasarım, Hafif Raylı Sistem, Adana.

Kaynakça

• Akman, M., Üstündağ, L. ve Avcı, Y. (2019). Gönen şehir içi toplu taşıma ulaşım bilgilerinin görsel açıdan incelenmesi ve görselleştirilmesi örneği. 2. International Symposium of Bandirma and its Surroundings içinde, (s. 269-279). Bandırma On Yedi Eylül Üniversitesi, Balıkesir.
• Alotaishan, H. K. (2024, 23-25 September). Do we really need signs? Urban wayshowing designed from within the surroundings. In proceedings of 13th International Conference on Sustainable Development and Planning, (p. 643-644). Seville, Spain.
• Asan, H., ve Asan, T. (2022). Çevresel grafik ve (Environmental graphic design) yaratıcı estetik çözümlemeler. Bir İletişim Aracı Olarak Mekân Kongresi içinde, 29-46, İstanbul Topkapı Üniversitesi, İstanbul.
• Ay, Ş. (2021). Bilgilendirme ve yönlendirme tasarımı bağlamında otogar grafikleri ve bir uygulama. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Aybek, U. ve Taşcıoğlu, M. (2021). Tren istasyonlarına ve raylı sistemlere yönelik yönlendirme sistemlerinin tasarım ilkeleri. Sanat – Tasarım Dergisi(12), 18-24.
• Becer, E. (2019). İletişim ve grafik tasarım (12. Baskı). Dost.
• Bulut, D. M. ve Uslu, Ö. (2017). Mekân tasarımında bilgilendirme ve yönlendirme elemanlarının incelenmesi, Forum Mersin örneği. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6 (37), 2557-2579.
• Calori, C. & Vanden-Eynden, D. (2015). Signage and wayfinding design (2nd edition). Wiley.
• Çeken, B. ve Büyükçakılcı, A. (2023). Bilgilendirme grafiği kapsamında turizm haritaları: Eskişehir odunpazarı örneği. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 90, 1168–1180.
• Çitçi, E. (2019). Bilgilendirme tasarımı ilkeleri bağlamında reklam afişlerinin incelenmesi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 23, 59-75.
• Denli, S. (2016). Görsel iletişimde infografik. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(42), 1475-1479.
• Erçevik Sönmez, B. ve Erinsel Önder, D. (2015). Bir tasarım ölçütü olarak yön bulma kavramı: Tanımlar ve tartışmalar. Megaron, 10(3), 35-364.
• Grau, V. (2025). Implicit wayfinding in open world games. [Unpublished Master’s thesis]. South-Eastern Finland University of Applied Sciences.
• Güler, T. (2014). Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma hastanesi örneğinde yönlendirme ve işaretleme tasarımında stratejik planlama. Yedi, 12, 65-75. https://doi.org/10.17484/yedi.78607
• Ibrahim, M. (2019). Effects of art and design on orientation in healthcare architecture: A study of wayfinding and wayshowing in a Swedish hospital setting. [Doctoral Thesis]. Lund University.
• Jeffrey, C. (2017). Wayfinding perspectives: static and digital wayfinding systems – Can a wayfinding symbiosis be achieved? Black, A., Luna, P., Lund, O., Walker, S., (Ed.), In Information Design: Research and Practice, 509–526. Routledge.
• Kandemir, Ö. Ve Uçar, Ö. (2015). Değişen müze kavramı ve çağdaş müze mekanlarının oluşturulmasına yönelik tasarım girdileri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 5(2), 17-47. https://doi.org/10.20488/austd.01850
• Karagöz, D. ve Kozak, N. (2014). Deneyimsel bir hizmet uzantısı olarak okunabilirlik: Seminerlerin okunabilirlik boyutlarının belirlenmesine yönelik bir çalışma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 25(1), 75-87. https://doi.org/ 10.17123/atad.vol25iss160429
• Kayabaş, T. D. ve Sayın, Z. (2022). Grafik tasarım bağlamında kent kimliğinde bilgilendirme ve yönlendirme grafiklerinin önemi. Art-E Sanat Dergisi, 15(30), 1403-1429.
• Kılıçaslan, H. ve Babul Koç, E. (2025). Uzaktan eğitimden yüz yüze eğitime: KTÜ Kanuni Kampüsü mekânsal imgeleri. Black Sea Journal of Engineering and Science, 8(2), 341-353. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1597989
• Köseoğlu, E. ve Erinsel Önder, D. (2010). Mekansal okunabilirlik kavramının çözümlenmesi. Yapı, 343, 52-56.
• Küçüksaat (2026, Ocak 16). Adana metrosunun 2. etabı için geri sayım başladı. Haberler, Gündem. https://www.kucuksaat.com/adanada-2-etap-metro-icin-geri-sayim-basladi-48478h.htm
• Lynch, K. (2016). Kent imgesi (Çev.: İrem Başaran) (8. Basım). Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Mert, Ö., ve Gezer, Ü. (2018). İstanbul Marmaray raylı istasyonlarının bilgilendirme tasarımlarının kullanıcı görüşleri açısından değerlendirilmesi. Sanat Dergisi, 32, 17-31.
• Miles, M. (2004). Legibility and livability: A critique. Urban Perspect, 5, 7–19.
• Mollerup, P. (2009). Wayshowing in hospital. AMJ, 1(10), 112-114.
• Özer Gönül, F. ve Erol, U. E. (2022). Çevresel grafik tasarımda okunabilirlik: Afyon Kocatepe Üniversitesi yerleşkesi örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 13, 311-320.
• Özmutlu, A. ve Yozgat, S. (2019). Bilgilendirme grafiği olarak ulaşım haritaları ve ordu şehiriçi ulaşımı için uygulama önerisi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 369-381.
• Passini, R., 1981. Wayfinding: a conceptual framework. Urban Ecol., 5, 17-31.
• Passini, R. (1984). Spatial representations, a wayfinding perspective. Journal of Environmental Psychology, 4, 153-164.
• Passini, R. (1996). Wayfinding design: Logic, application and some thoughts on universitality. Design Studies 17, 319-331.
• Pelosi, A. (2015). Distance: a framework for improving spatial cognition within digital architectural models [Unpublished master’s thesis]. RMIT University.
• Sayın, Z. ve Erden, N. K. (2022). Kültürel göstergeler olarak bilgilendirme ve yönlendirme grafikleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(4), 1680-1696.
• Subaşı, M. ve Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
• Sürücü, S. (2015). Metro mekânsal organizasyonunun yön bulmaya etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Taşçıoğlu, M. ve Erdoğan Aydın, D. (2015). Grafik tasarımın bilgilendirme ve yönlendirme tasarımındaki rolü ve Londra-Eskişehir örnekleri üzerinden bir inceleme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 5(2), 227-245.
• Tibet, F. A. (2024). Kent meydanlarındaki dokuların okunabilirlik ve karmaşıklık niteliklerine göre incelenmesi: Paşa Camii ve Şeyh Lütfullah Camii meydanları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(111), 1799–1813.
• Topaklı, A. (2022). Kent kimliğini etkileyen yönlendirme ve işaretleme tasarımları üzerine bir değerlendirme. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 12(3), 555-576.
• Uyan Dur, B. İ. (2011). Çevresel grafik tasarım’ın uygulama alanları. Sanat Ve Tasarım Dergisi, 1(7), 159-178.
• Uzuntaş, H. (2025). Kültürel Mirasın Aktarılması Açısından Arkeolojik Alanlarda Bilgilendirme Grafiği Kullanımı. ArtE Sanat Dergisi, 17(34), 998-1024.
• Wilding, E. (2019). Facilitating wayfinding through effective wayshowing maps. [Unpublished Master’s thesis]. Swinburne University of Technology.
• Yağar, F. ve Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9.
• Yavuz, A., Ataoğlu, N.C. ve Acar, H. (2020). The identification of the city on the legibility and wayfinding concepts: A case of Trabzon. Journal of Contemporary Urban Affairs, 4(2), 1-12. https://doi.org/10.25034/ijcua.2020.v4n2-1
• Yaşar, E., Erdoğan, Y., Çelik, A. G. ve Tapınç, A. (2003). Adana hafif raylı taşıma sistemindeki aç kapa tünelleri. Bilimsel Madencilik Dergisi, 42(3), 31-39.
• Yıldız, S. (2017). Sosyal bilimlerde örnekleme sorunu: nicel ve nitel paradigmalardan örnekleme kuramına bütüncül bir bakış. Kesit Akademi Dergisi, 11, 421-442.
• Yılmaz, İ., Ayçe, M.T. ve Sevindik, O. (2021). Kentsel yönlendirme ve işaretleme tasarımlarını algılama biçimlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. E. Çiçek, G.Ghojoghi (Ed.), Görsel Kültürde İletişim, Sanat ve Temsil içinde (s. 87-111). Efe Akademi.
• Yılmaz, M., Ersan, M. ve Ağca, Ç. (2018). Görme engelliler için erişilebilir yönlendirme tasarımı: Ankara Kızılay mahallesi örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (74), 535-544.