Özet: Kale içinde kurulan ve Urartu medeniyetinin başkenti olan Van, 1915 yılından sonra kale dışına taşınmıştır. Maraş Caddesi, Eski Van kentinin, kale dışında Cumhuriyet caddesinden sonra yerleşiminin yapıldığı, ilk caddelerin başında gelmekte olup, zaman içindeki mimari oluşumlarla, yapıların kullanım ve cephe değişimiyle, kent belleğinde yer edinmiştir. Kentin genel tarihi gelişimi göz önünde bulundurularak, Maraş Caddesindeki yapıların ve cephelerinin değişim ve analizlerinin, belge ve kaynaklardan ulaşılabilen bilgiler ışığında sistematik bir açıdan incelenmesi, bu çalışmanın konusu ve amacı olmaktadır. Çalışma hazırlanırken kent ile ilgili mevcut tarihi kaynaklar, kent haritaları, kent fotoğrafları kullanılarak caddenin cephe değişimi ve günümüzdeki hali, yerel kurum ve kuruluşlardan edinilen bilgiler çerçevesinde araştırılmıştır. Ayrıca süreci birebir yaşayan tanıklardan da yararlanılmıştır. Yapı cephelerinin kent kimliğine, kent belleğine ve kültürüne etkisinin vurgulanması amaçlanan bu çalışmanın, yapılacak yeni çalışmalar için başvurulacak bir kaynak olması ve bunu teşvik etmesi hedeflenmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kent Kimliği, Kent Belleği ve Kültürü, Van Maraş Caddesi, Cephesel Değişim.
Kaynakça
- Çelebi, E. (2000), Seyahatname, C: III-IV, Üçdal Neşriyat, İstanbul, ss.554-555
- Erzen, A., (1986), Doğu Anadolu ve Urartular, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara
- Kali, İ. (2017). Maraş Caddesinin Adı Nereden Geliyor, Vansesi Gazetesi, 24 Eylül 2017, Van
- Lynch, H. F. B. (1901), Armenia Travels and Studies, c. II, Londra
- Öztürk, Ş., (2004). Mimarlık ve Kent, Turkuaz: Denizin Coğrafyasında Van Eski Van: Şehri, Mimarlık Dergisi, S. 317, s. 52-54
- Öztürk, Ş. Ve Yeğin, M. (2022), Yüz Yıllık Perspektifte Van Kenti İmar Planlama Çalışmaları, Mimarlık ve Yaşam Dergisi Cilt: 7, No: 1, 2022 (1-26)
- Van Valiliği, (2006), Van 2006 Kültür Ve Turizm Envanteri , İstanbul
- Van Belediyesi, (1978), Van İmar Planı 1/1000 Tafsilat Projeleri Açıklama Raporu, Van
- Van Belediyesi, (1978), Van İmar Planı Paftaları, İller Bankası Arşivi, Van
- Van Valiliği, (2006), Van 2006 Kültür Ve Turizm Envanteri , İstanbul
- Van Büyükşehir Belediyesi, (2013), Van (Merkez) Ve Çevresi İlave+Revizyon 1/ 1000 Uygulama İmar Planı Merkez Etabı Plan Açıklama Raporu, Van
- Van büyükşehir belediyesi, (2013), Van (Merkez) Ve Çevresi İlave+Revizyon İmar Planı Merkez Etabı 1/5 000 Nazım İmar Planı Plan Açıklama Raporu, Van
- Van büyükşehir belediyesi, (2013), Van (Merkez) Ve Çevresi İlave+Revizyon İmar Plan Hükümleri, Açıklama Raporu, Van
- Van İller Bankası, Van İli İmar Planları, İl Arşivi
- Görsel 1. Mısır Piramitleri, Kahire, Mısır, http://www.yapi.com.tr/haberler/misirda-3-bin-700-yillik-piramitkalintilari- kesfedildi_157620.html (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 2. Atina Parthenon Tapınağı, Yunanistan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Partenon (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 3. Mezopotamya Zigurat, https://ansiklopedist.com/ziggurat/ (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 4. Roma Collesium, İtalya, https://nereye.com.tr/kolezyum-hakkinda-bilmeniz-gereken-8-gercek, (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 5. Gotik Mimari, Milano Katedrali, Milano, İtalya https://decombo.com/gotik-mimari-ornekleri/ #2_Milano_Katedrali_Italya (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 6. Barok Mimari, Trevi Çeşmesi, Roma, İtalya, https://www.tourbulance.com.tr/roma-ask-cesmesi-vehikayesi/ (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 7. Dekonstrüktiv Mimari, Guggenheim Müzesi, Bilbao, İspanya https://tr.wikipedia.org/wiki/ Dekonstr%C3%BCktivizm#/media/Dosya:Guggenheim_Bilbao_may-2006.jpg (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 8. Akdamar Kilisesi Cephesi, Van Türkiye, https://www.sanatinyolculugu.com/akdamar-kilisesi/ (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 9. Akdamar Kilisesi Kabartmaları, Van Türkiye, https://www.akdamarkilisesi.gov.tr/akdamar-kilisesi/ kilise-mimarisi/kabartmalar, Erişim: 20.09.2022
- Görsel 10. Erechtion Tapınağı Karyatidleri, Atina, Yunanistan, https://www.worldhistory.org/image/975/ caryatids-of-the-erechtheion/ (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 11. 1915 öncesi Eski Van Kenti https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/van-vilayeti/van-kaza/ yerlesim-birimi/cografya.html (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 12. 1915 öncesi Eski Van Kenti https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/van-vilayeti/van-kaza/ yerlesim-birimi/cografya.html (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 13. 1915 öncesi Eski Van Kenti https://vanlinihathoca.com/cumhuriyet-oncesi-van-fotograf-arsivi.html Erişim: (20.09.2022)
- Görsel 14. 1915 öncesi Eski Van Kenti https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/van-vilayeti/van-kaza/ yerlesim-birimi/cografya.html ( Erişim: 20.09.2022)
- Şekil 1. H.F.B.Lynch’in 1901 yılında yayınladığı Eski Van Kenti ve Van ovasındaki mahalleleri gösteren harita https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/van-vilayeti.html (Erişim Tarihi:21.09.2022)
- Görsel 15. 1915 sonrası Van Kenti ve Kalesi, https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/vanin-100-yilik-degisimi (Erişim: 20.09.2022 )
- Görsel 16. Kale içindeki Eski Van Kentinin 1915 Sonrası https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/vanin-100- yilik-degisimi ( Erişim: 20.09.2022)
- Şekil 2. Eski ve Yeni Kent Yerleşimi (2016 tarihli GoogleEarth hava fotoğrafı üzerinde yazar tarafından işaretleme yapılmıştır).
- Görsel 17. Kaleden Eski ve Yeni Van Kenti, Yaşar Subaşı Direk Arşivi, 2020
- Görsel 18. İlk Van Belediye Binası https://vanlinihathoca.com/1970-van-il-yilligi-fotograflari.html (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 19. Van Halk Evi Binası, https://vanlinihathoca.com/1970-van-il-yilligi-fotograflari.html (Erişim: 20.09.2022)
- Şekil 3. Kentin Taşındığı Yeni Alandaki Ana Ticaret Aksları(2016 tarihli GoogleEarth hava fotoğrafı üzerinde yazar tarafından işaretleme yapılmıştır).
- Şekil 4. Maraş Caddesinin Yer Aldığı Aks (2009 tarihli GoogleEarth hava fotoğrafı üzerinde yazar tarafından işaretleme yapılmıştır)
- Şekil 5. 1978 İmar Planında Maraş Caddesinin Durumu (Van İller Bankası Bölge Müdürlüğü Arşivi)
- Şekil 6. 1996 İmar Planı (Van Büyükşehir Belediyesi Arşivi)
- Şekil 7. 2013 Van Ve Çevresi 1/1000 Uygulama İmar Planı Kullanım Alanları, Van 2013 İmar Planı Açıklama Raporu, Van Büyükşehir Belediyesi Arşivi
- Şekil 8. 2013 İmar Planında Maraş Caddesinin Durumu(Kaynak: Van 2013 İmar Planı, Van Büyükşehir Belediyesi Arşivi)
- Görsel 20. 1960-1970 Yılları Arası Maraş Caddesinin Durumu, , https://vanlinihathoca.com/1970-van-il-yilligifotograflari. html (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 21. 1980’lerde Van Maraş Caddesi Başlangıcı, https://tr.pinterest.com/trkmenolu1388/eski-van-resimleriold- van-pictures (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 22. 1980’lerde Van Maraş Caddesi, https://tr.pinterest.com/trkmenolu1388/eski-van-resimleri-old-vanpictures (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 23. 1980’lerde Van Maraş Caddesi https://tr.pinterest.com/trkmenolu1388/eski-van-resimleri-old-vanpictures (Erişim: 20.09.2022)
- Görsel 24. Van Depreminde Yıkılan Maraş Caddesindeki Safa Apartmanı, https://www.haberturk.com/gundem/ haber/764033-30-kisiye-mezar-olan-o-apartman (Erişim: 22.09.2022)
- Görsel 25. Depremde Yıkılan Bayram Oteli https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/11/10/bayram-otel-nedenyikildi- 630555010065 Erişim: 22.09.2022
- Görsel 26. Van Depremi ile Yıkılan Soydan İş Merkezi, Yaşar Subaşı Direk Arşivi, 2020
- Görsel 27. Maraş Caddesinin Son Yıllardaki Görünümü, Rabia Bozmaç Arşivi, 2020
- Görsel 28. Maraş Caddesinin Günümüzdeki Görünümü Rabia Bozmaç Arşivi, 2020
- Görsel 29. Maraş Caddesi Kuzey Köşesinde Kalan Az Katlı Yapılar Yaşar Subaşı Direk Arşivi, 2020
- Görsel 30. Maraş Caddesi Güney Köşesinde Kalan Az Katlı Yapılar Yaşar Subaşı Direk Arşivi, 2020
- Şekil 9. Maraş Caddesi Kuzey Yönünden Cephe Görünüşleri (Yüksek Lisans Öğrencileri Tarafından Mevcut Duruma Bakılarak Kroki Şeklinde Çizilmiştir.)
- Şekil 10. Maraş Caddesi Güney Yönünden Cephe Görünüşleri (Yüksek Lisans Öğrencileri Tarafından Mevcut Duruma Bakılarak Kroki Şeklinde Çizilmiştir.)
- Görsel 31. Maraş Caddesinin Kuzey Yönündeki Mevcut Binaları ve Krokideki Yerleri, (Yaşar Subaşı Direk Tarafından Düzenlenmiştir, 2022)
- Görsel 32. Maraş Caddesinin Güney Yönündeki Mevcut Binaları ve Krokideki Yerleri (Yaşar Subaşı Direk Tarafından Düzenlenmiştir, 2022)
Bu çalışma Creative Commons Atıf (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.
Share this content: